2020/09/22

Boas novas, malas novas... cambio climático e nós

Hoxe a ESA emitiu un documento de recoñecemento dun feito: os mares están absorbendo máis dióxido de carbono que o se pensaba. É un bo dato, pois sinala que os mares están axudando máis do previsto á regulación climática e medioambiental da Terra.

Mais ese bo dato enmascara unha realidade peor do pensado, pois a pesar da absorción marina, o dióxido de carbono na atmosfera segue a medrar cada vez máis rápido, e o quecemento global, igual: eses datos non varían pola corrección que indica o documento. E máis, se o mar está absorbendo CO2 máis rápido do previsto, significa que se achegará antes ó límite, e polo tanto, que deixará de absorber/ralentizará a absorción antes do previsto, variando ademáis o seu pH de xeito máis rápido, afectando ó coral, ó esquelete dos peixes... e a nós.

Temperatura (liña negra) e dióxido de carbono (liña e sombra azul). A temperatura media medrou 1º C dende mediados do século pasado. O dióxido de carbono na atmosfera aumentou 1/3 no mesmo período.


2020/09/18

Ti e o tempo: unha actividade (I)


Gregorio Montes, A., Cela Rodríquez, C., González Ropero, M., Novo Rodríguez, M., Al-Soufi. W.
Reloxo de Sol en Tapia de Casariego, Asturias.

 
    O presente texto é unha primeira aproximación ó obradoiro en base online ‘ti e o tempo’, relacionado cos reloxos de Sol, da teoría do seu funcionamento á súa construción, implicando de xeito sucinto ás circunstancias e ó desenvolvemento.
    Presentación xeral
    Ti e o tempo foi un obradoiro coordinado por Antonio Gregorio Montes e monitorizado por Carmela Cela Rodríquez e Mariana González Ropero, con acubillo dentro da celebración de Xuvenciencia 2020, xestionada por Mercedes Novo Rodríguez e cos aspectos técnicos a cargo de Wajih Al-Soufi.
    A Xuvenciencia 2020, desenvolta entre o 29 de xuño e o 3 de xullo, marcou unha nova experiencia na súa traxectoria, ó realizarse a edición a través da rede -alguén diría de xeito virtual- por primeira vez. E iso marcou tamén o obradoiro. Marcouno en diversos sentidos: significou unha experiencia para os participantes, tanto alumnos como profesores, o desenvolvemento nun novo medio, un desafío para converter a virtualidade en vivencia e tamén unha necesidade de coordinación tecnolóxica para levar a bo porto a experiencia. Volvendo a vista atrás, o primeiro día, luns da semana, o axuste tecnolóxico propiciou unha experiencia de entrada que se tomou como tal, mellorándoa xa de xeito radical o martes, día a partir do cal a novidade deixou de selo para pasar a formar parte dun xeito máis de facer as cousas, coas súas avantaxes e inconvenientes. 
Esquema para un reloxo de Sol ecuatorial

    Ti e o tempo
    A descrición da actividade na páxina web de Xuvenciencia marcaba xa as liñas a seguir neste obradoiro, un dos ofertados e un dos dous que finalmente se levou a cabo:
    “O tempo é máis co reloxo. Hai xeitos de medir o tempo. Hai necesidade de facelo polo que significan o seu paso e o seu uso. Un reloxo, o Sol, a Terra, ti... e as relacións que se xeran. O tempo é simétrico? E o día, é simétrico? Se tes moitas preguntas, podes atopar algunhas respostas:
   Ti e o tempo.
    Construirás un reloxo de Sol, analizaredes o seu funcionamento e que outros datos pode dar a máis da hora. Discutiremos que significa o reloxo para o discorrer diario e que significou a medición do tempo na historia. E identificaranse variables relacionadas co tempo na organización do día e do ano. A máis, segundo as posibilidades a man, procuraranse datos para entender o por que dos diferentes usos do tempo en diferentes momentos. Por último, a comunicación das investigacións do grupo.

    É dicir, presentaba unha relación de pasos indicando un desenvolvemento temporal, aspectos a realizar de xeito individual e outros colectivos, preguntas a responder e unha proxección de cara ó futuro.
    O desenvolvemento, o enfrontármonos co medio online, sufriu algún cambio de plans sobre a marcha, mais as liñas xerais mantivéronse. A comentar a importancia dada de comezo á socialización dos participantes, fundamentalmente en base ó bo facer das dúas monitoras, que, xunto coas outras actividades da Xuvenciencia online, permitiu crear un entorno de traballo subxectivamente presencial en moitos aspectos. Dito entorno permitiu ganar fiabilidade ó sistema e polo tanto, confianza nel. 
Reloxo de Sol analemático. Cruz de Fierro, Camiño de Santiago.

    A xente
    O factor humano sempre é fundamental. E, polo tanto, hai necesidade de describilo para colaborar á explicación do éxito ou fracaso da experiencia.
    En canto ó estudantado, é moi diferente realizar actividades con 30 ou 40 persoas a facelo con 6 ou oito. Para facer unha proba online, a diferenza pode ser brutal. Este feito, a pouca cantidade de xente que seguía o curso, facilitou dende o primeiro día o achegamento entre participantes, o poder realizar as explicacións de xeito individualizado se era necesario ou o poder facer unha revisión persoa a persoa do que se ía facendo. O anterior súmase a que os e as participantes tiñan a ilusión posta no obradoiro, o que fixo de extra de cara ó bo desenvolvemento do conxunto da actividade. E, aínda que tratándose dunha actividade extra, voluntaria, este feito non é exclusivo desta edición, si se viu potenciado polas circunstancias, que exerceron un cribado especial. 

Gnomon e medidas horarias de sombra. Julia Blanco.

    En canto ós participantes asociados coa docencia, a experiencia de xestión de anos anteriores facilitou o traslado da actividade á rede, namentres os perfís das monitoras converteu en factible a aproximación subxectiva dos participantes ó equipo que foi o obradoiro en conxunto, máis aló da aproximación obxectiva ós contidos do obradoiro. Neste contexto, a experiencia temática da coordinación non necesitou un esforzo especial de adaptación, máis aló do manexo dos medios técnicos necesarios.
    A técnica
    O soporte hardware foi mixto, pois cadaquén aportou o seu, unha vez centralizada a comunicación nos servidores da USC. En canto ó software, o básico foi o Teams de Microsoft, mais fíxose uso diverso doutras ferramentas, comezando polo Whatsapp, que, por poñer un par de exemplos, serviu de soporte en eventuais caídas de conexión en Teams, ou mantemento de conexión para enviar algúns ficheiros.
    Quizais o principal escollo para tratar con Teams foi o descoñecemento do seu uso con anterioridade pola case totalidade de participantes, afeitos a outros entornos abertos con ferramentas de uso puntual que, solapadas permiten facer o mesmo ou aínda máis pero de xeito tamén máis complexo.
    En canto á rede, exceptuando fallos da rede nos domicilios ou uso do software de xeito experimental o primeiro día, a conexión e en xeral os aspectos técnicos mantivéronse estables e operativos de xeito razoable.
    O desenvolvemento
    A toma de contacto o primeiro día, luns, despois da introdución á Xuvenciencia, levou consigo tres bases. Unha primeira, de recoñecemento entre os participantes e do obradoiro, outra, de subministro dunha base teórica mínima para poder comezar a traballar, e outra de indicacións para realizar ese traballo, a construción do primeiro dos reloxos de Sol. Foi con diferencia o día máis complicado, pois significaba vencer a inercia tanto persoal como técnica para a posta en marcha.

Cálculos realizados por K. Anni Medina.
 
    Como documento base, un pequeno libreto na rede que se iría completando con pequenas adaptacións e asemade, a mostra dos traballos realizados e o comentario indicativo pertinente (ver capturas parciais ó final). 
Reloxo analemático e correccións. Manuel Galán

    Os días sucesivos, o patrón foi semellante no sentido de abondar na relación persoal, o coñecemento e a técnica, quedando os dous últimos días, xoves e venres, o taller relegado a subministro de input para a comunicación final (venres) despois dunha introdución ás ferramentas e conceptos para facilitar a realización desa comunicación. De calquera xeito, o formato online desta edición precipitou que a presentación básica fose montada polas monitoras, nun vídeo plenamente ilustrativo non só do realizado, senón tamén do conseguido. 

Reloxo de Sol ecuatorial feito con Lego. Antón Patiño.

    E, polo medio, a realización de varios modelos e tipos de reloxos de Sol, con materiais diversos, de papel a Lego, e, segundo o día, localización e posibilidades de cadaquén, probados ou non. Hai que especificar que a realización particular de cada un dos reloxos foi iso, particular de cada participante, debido ó illamento que para a realización manual supón a conexión online. 

Diferentes reloxos de Sol sobre a pantalla dun reloxo de Sol de gran tamaño. O Cargadoiro, Ribadeo.

    A experiencia. Resume
    Foi toda unha experiencia coller unha actividade que basea o seu resultado nunha presenza que da lugar a unha interacción humana e co medio, para tentar replicala cun formato a distancia, por medios dixitais. A adaptación deu lugar a unha nova cousa, despois da aprendizaxe non só nos medios usados, senón tamén do comportamento, necesidades e posibilidades do novo. Unha ‘cousa’ da que, a falta de mellores xeitos de medición, estamos entre satisfeitos e moi satisfeitos. Claro que tería sido diferente con outro tipo de xente, xuvencientistas e monitoras...

   Tomas do manual




Outros da serie ti e o tempo:

O vídeo: https://fqribadeo.ribadeando.com/2020/09/ti-e-o-tempo-o-video.html

Horarios: https://fqribadeo.ribadeando.com/2020/09/ti-e-o-tempo-horarios.html

Xuvenciencia 2020: https://fqribadeo.ribadeando.com/2020/06/xuvenciencia-2020-6-proxectos-baixo.html

Unha actividade (I): https://fqribadeo.ribadeando.com/2020/09/ti-e-o-tempo-unha-actividade-i.html 

2020/09/16

Novelle

Nota: Este artigo é copia de https://www.ribadeando.com/2020/08/novelle.html

Novelle

Pode que non o coñezas: non foi político, nin artista, nin celebridade mediática... mais a súa influencia a nivel Galicia non é desprezable.

Coñecín a Javier Novelle no ano 2000. Coñecímonos. Ou máis ben, deba dicir coñeceume: preparando el a 5ª edición do Día daCiencia na Rúa, tivo noticia da Feira da Ciencia que mantíñamos no daquela IFP Porta da Auga e achegouse a Ribadeo para ollar a nosa VI edición e invitarnos a participar na Coruña. Dende aquela, non faltou a participación ribadense na festa científica coruñesa ata o día de hoxe: foi o comezo dunha amizade na que el, sorridor empedernido, desbordante de vida co seu ímpeto calmo, puxo o comezo, e agora, o final.

Morreu hai un par de días, xusto a piques do seu setenta cumpreanos, pero moitos anos despois de que a súa vitalidade quedara para min impresa na constatación da amizade. Era difícil non facerse amigo del a pouco trato que se tivera. Podías comezar relacionándote con el a nivel profesional, como foi o meu caso, mais, animado, xeneroso, activo, de seguida pasabas a ser cómplice da súa amizade.

A súa vida vese malamente compendiada na introdución do artigo que lle adica a Galipedia: “Francisco Javier Novelle Secades, nado en Teberga (Asturias) o 15 de agosto de 1950 e morto na Coruña o 14 de agosto de 2020, foi un activista difusor científico e profesor que desenvolveu a súa actividade en Galicia.” Malamente non porque non sexa reflexo da realidade, senón porque un relato referenciado como o que é necesario na Galipedia non é capaz de reflectir toda a vivez dunha vida na que a súa actividade cara á sociedade non pode separarse das vivencias internas, dos amigos, do desenvolver diario. Pode poñerse nun artigo enciclopédico o seu cariño pola terra natal, algo íntimo, lugar onde se sentía a gusto e retornaba unha e outra vez? Non. Todo o máis, pode poñerse algo como que gustaba de visitala. Hai unha diferencia grande que calquera que teña sentimentos parellos pode recoñecer.

Profesor no IES Calvo Sotelo de A Coruña, ós seus alumnos tíñaos presentes de continuo, pero será coñecido e recoñecido polo impulso que levou ó Día da Ciencia na Rúa ó que é na actualidade: un referente galego de difusión científica. Pode dicirse que, como instrumento, tiña a Asociación de Amigos da Casa das Ciencias, da que entrou a formar parte na súa primeira directiva aló polo 1993, rematando como presidente o día da súa morte. E, dentro da asociación, cousas como as visitas periódicas a diferentes lugares da xeografía galega, sexa para recoller cogomelos, empaparse da historia dun lugar, estudar a xeoloxía dunha zona, entender o funcionamento dun laboratorio, dar un paseo sentido por unha fraga... ou moitas outras, deron impulso a un núcleo non só de amizade, senón de coñecemento e transmisión de vitalidade ás persoas e ó entorno. E non foi a única asociación na que puxo o seu gran de area. Distinguindo ben os campos de actuación, tamén foi presidente e impulsor da Asociación de Ensinantes de Fabricación Mecánica.

O mesmo que un artigo enciclopédico ten uns límites estritos, unha pequena semblanza tamén ten limitacións: non pode traer á persoa con todas as súas luces e sombras, e menos aínda a riqueza dunha vida. En algún lugar hai que cortar, sabendo que non se chega amosar nin a punta do iceberg.

Javier, mentres a terra non cubra ós teus amigos, seguirás vivo. E despois, os efectos das túas obras han continuar relevantes aínda por moito tempo.

--

Lembranza no IES de Ribadeo Dionisio Gamallo

2020/09/14

Ti e o tempo: horarios

Dentro das actividades de ti e o tempo, unha enquisa levada a cabo polos participantes deu resultados. Aquí, a infografía de Kamil Anni Medina, e en baixo, as preguntas e resultados xerais:


Enquisa:

Percepción e uso do tempo

- Para que medir o tempo? 

- Sobre que hora te levantas? 

- Sobre que hora te deitas? 

- Horario das tres comidas principais. Comida 1 

- Horario das tres comidas principais. Comida 2 

- Horario das tres comidas principais. Comida 3 

- Horario de traballo. Hora de comezo

- Horario de desfrute, relacións... (só hora de comezo)

A enquisa foi respostada por 43 persoas de diversos lugares, idades e sexo.

--

Outros da serie ti e o tempo:

O vídeo: https://fqribadeo.ribadeando.com/2020/09/ti-e-o-tempo-o-video.html

Horarios: https://fqribadeo.ribadeando.com/2020/09/ti-e-o-tempo-horarios.html

Xuvenciencia 2020: https://fqribadeo.ribadeando.com/2020/06/xuvenciencia-2020-6-proxectos-baixo.html

Unha actividade (I): https://fqribadeo.ribadeando.com/2020/09/ti-e-o-tempo-unha-actividade-i.html 

Ti e o tempo: o vídeo

Despois de realizarse o obradoito ti e o tempo no campus virtual Xuvenciencia 2020, quedaron para o futuro moitas cousas. Unha delas, o vídeo informativo.

Participantes: 

Antón Patiño Carro 

Ana Martínez García 

Rodrigo Dominguez Gonzalez 

Kamil Anni Medina Rodríguez 

Julia Blanco Porteiro 

Manuel Galán Rodríguez 

Daniel Souto Pazó 

Santiago David Schwiedop Souto 

Monitoras: 

Carmela Cela Rodríguez 

Mariana González Ropero 

E máis... Antonio Gregorio


Outros da serie ti e o tempo:

O vídeo: https://fqribadeo.ribadeando.com/2020/09/ti-e-o-tempo-o-video.html

Horarios: https://fqribadeo.ribadeando.com/2020/09/ti-e-o-tempo-horarios.html

Xuvenciencia 2020: https://fqribadeo.ribadeando.com/2020/06/xuvenciencia-2020-6-proxectos-baixo.html

Unha actividade (I): https://fqribadeo.ribadeando.com/2020/09/ti-e-o-tempo-unha-actividade-i.html 

2020/08/29

Axuste nas unidades en España

Pego o publicado no BOE sobre o tema en dúas versións, en galego, en formato imaxe, e máis abaixo, o texto, en castelán. corresponde a algunha enmenda xobre a lei de Metroloxía de 2014.






Real Decreto 493/2020, de 28 de abril, por el que se modifica el Real Decreto 2032/2009, de 30 de diciembre, por el que se establecen las unidades legales de medida.

El sistema legal de unidades de medida vigente en España es, tal y como establece el artículo segundo de la Ley 32/2014, de 22 de diciembre, de metrología, el Sistema Internacional de Unidades (SI) adoptado por la Conferencia General de Pesas y Medidas (CGPM) y vigente en la Unión Europea.

El Real Decreto 2032/2009, de 30 de diciembre, por el que se establecen las unidades legales de medida, implanta las definiciones de las unidades, sus nombres y símbolos, así como las reglas para la formación de sus múltiplos y submúltiplos de conformidad con los acuerdos de la CGPM y la normativa de la Unión Europea.

En el ámbito de la Unión Europea la regulación se basa en la Directiva del Consejo 80/181/CEE, de 20 de diciembre de 1979, relativa a la aproximación de las legislaciones de los Estados miembros sobre las unidades de medida, que derogaba la Directiva 71/354/CEE y que ha sido sucesivamente modificada por la Directiva 85/1/CEE del Consejo, de 18 de diciembre de 1984; la Directiva 89/617/CEE del Consejo, de 27 de noviembre de 1989; la Directiva 1999/103/CEE del Parlamento Europeo y del Consejo, de 24 de enero de 2000, y la Directiva 2009/3/CEE del Parlamento Europeo y del Consejo, de 11 de marzo de 2009, y más recientemente por la Directiva 2019/1258 de la Comisión, de 23 de julio de 2019, por la que se modifica, para adaptarlo al progreso técnico, el anexo de la Directiva 80/181/CEE del Consejo en lo relativo a las definiciones de las unidades básicas del Sistema Internacional, que modifica y adapta las nuevas definiciones de las unidades básicas adoptadas en la sesión octava de la 26.ª CGPM.

En el plano de los acuerdos de la CGPM, el SI ha sido sucesivamente modificado para adaptarlo a las nuevas necesidades y a las mejoras técnicas. La última revisión ha sido adoptada por la 26.ª CGPM en noviembre de 2018, tras años de trabajo y como continuidad a las decisiones adoptadas en la Resolución 1 de la 24.ª CGPM en 2011 relativa a abordar una nueva forma de definir las siete unidades básicas del SI partir de constantes fundamentales de la física u otras constantes de la naturaleza y en la 25.ª CGPM en 2014, reafirmado esta decisión.

Se trata de la revisión más importante del SI, desde su establecimiento con tal nombre en 1960. Las redefiniciones de las unidades del SI se anclan a constantes universales, cuidadosamente elegidas, por definición invariables, haciéndolas válidas en forma atemporal y dejando abiertas sus realizaciones prácticas a mejoras futuras según evolucione la ciencia. Es un cambio sustancial, conceptual y paradigmático del SI. Las realizaciones prácticas de las unidades resultan separadas conceptualmente de sus definiciones, de modo que las unidades pueden, por principio, realizarse independientemente en cualquier lugar y tiempo, y con ello se pueden añadir nuevas realizaciones mejoradas a medida que se desarrollen las tecnologías, sin necesidad de redefinir la unidad. En el SI revisado, el kilogramo, el amperio, el kelvin y el mol se redefinen en función de valores numéricos fijos de las constantes físicas definitorias elegidas: constante de Planck (h), carga elemental (e), constante de Boltzmann (k) y constante de Avogadro (NA), respectivamente. Asimismo se procede a adaptar las definiciones del metro, el segundo y la candela, ya basadas en la actualidad respectivamente en la constante de la velocidad de la luz en el vacío (c), la frecuencia de la transición hiperfina del estado fundamental no perturbado del átomo de cesio 133 (∆νCs), y la eficacia luminosa de una radiación monocromática de 540 × 1012 Hz (Kcd).

Esta significativa revisión del SI, así como la transposición de la Directiva 2019/1258 de la Comisión hace necesario modificar el Real Decreto 2032/2009, de 30 de diciembre, por el que se establecen las unidades legales de medida.

Este proyecto es conforme con la atribución plasmada en la disposición final primera de la Ley 32/2014, de 22 de diciembre, de Metrología, que otorga al Gobierno, a propuesta del Ministerio de Industria, Energía y Turismo (actualmente, Ministerio de Industria, Comercio y Turismo), la potestad para dictar cuantas disposiciones reglamentarias se requieran para garantizar el desarrollo y ejecución de la citada ley.

Por su parte, el artículo 3 de la Ley 32/2014, de 22 de diciembre, establece que corresponde al Gobierno, mediante real decreto y de conformidad con las resoluciones de la CGPM y con la normativa de la Unión Europea, el establecimiento de las definiciones de las unidades básicas y derivadas, sus nombres y símbolos, de las escalas de tiempo y temperatura, de las reglas de escritura de los símbolos y nombres de las unidades y de las reglas de expresión de los valores de las magnitudes y para la formación de los múltiplos y submúltiplos de las unidades.

El presente real decreto se ajusta a los principios de buena regulación contenidos en la Ley 39/2015, de 1 de octubre, del Procedimiento Administrativo Común de las Administraciones Públicas, principios de necesidad, eficacia, proporcionalidad, seguridad jurídica, transparencia y eficiencia, en tanto que la misma persigue un interés general al contribuir al desarrollo científico y técnico, y al control metrológico del Estado, cumple estrictamente el mandato establecido en el artículo 129 de la citada Ley, resulta coherente con el ordenamiento jurídico. Del mismo modo, durante el procedimiento de elaboración de la norma se ha permitido la participación activa de los potenciales destinatarios a través del trámite de audiencia e información pública.

En la tramitación del presente real decreto ha informado favorablemente el Consejo Superior de Metrología.

En su virtud, a propuesta de la Ministra de Industria, Comercio y Turismo, de acuerdo con el Consejo de Estado, y previa deliberación del Consejo de Ministros en su reunión del día 28 de abril de 2020,

DISPONGO:

Artículo único. Modificación del Real Decreto 2032/2009, de 30 de diciembre, por el que se establecen las unidades legales de medida.

El anexo del Real Decreto 2032/2009, de 30 de diciembre, por el que se establecen las unidades legales de medida se modifica de la siguiente forma:

Uno. El apartado 2 del capítulo I queda redactado como sigue:

«2. Definiciones de las unidades básicas del SI.

Las definiciones de las unidades básicas del SI son las siguientes:

2.1 El segundo, símbolo s, es la unidad SI de tiempo. Se define al fijar el valor numérico de la frecuencia de la transición hiperfina del estado fundamental no perturbado del átomo de cesio 133, ∆νCs, en 9 192 631 770, cuando se expresa en la unidad Hz, igual a s-1.

De la relación exacta ∆νCs = 9 192 631 770 s-1 se obtiene la expresión para la unidad segundo, en función del valor de ∆νCs:

1

Como resultado de esta definición, el segundo es la duración de 9 192 631 770 períodos de la radiación correspondiente a la transición entre los dos niveles hiperfinos del estado fundamental no perturbado del átomo de cesio 133.

2.2 El metro, símbolo m, es la unidad SI de longitud. Se define al fijar el valor numérico de la velocidad de la luz en el vacío, c, en 299 792 458, cuando se expresa en la unidad m s-1, donde el segundo se define en función de la frecuencia del cesio 133, ∆νCs.

De la relación exacta c = 299 792 458 m · s−1 se obtiene la expresión para el metro, en función de las constantes c y ∆νCs:

1

Resultado de esta definición es que el metro es la longitud del trayecto recorrido por la luz en el vacío durante un intervalo de tiempo de 1/299 792 458 de segundo.

2.3 El kilogramo, símbolo kg, es la unidad SI de masa. Se define al fijar el valor numérico de la constante de Planck, h, en 6,626 070 15 × 10−34, cuando se expresa en la unidad J·s, igual a kg·m2·s–1, donde el metro y el segundo se definen en función de c y ∆νCs.

De la relación exacta h = 6,626 070 15 × 10−34 kg·m2·s−1 se obtiene la unidad kg·m2·s−1, y de esta la expresión para el kilogramo en función del valor de la constante de Planck h:

1

De aquí, junto con las definiciones del segundo y el metro, se obtiene la definición de la unidad de masa en función de las tres constantes h, ∆νCs y c:

1

A resultas de esta definición queda definida la unidad kg m2 s−1 (la unidad de las magnitudes físicas acción y momento angular). Junto con las definiciones del segundo y del metro, esto conduce a la definición de la unidad de masa en función del valor de la constante de Planck, h.

2.4 El amperio, símbolo A, es la unidad SI de intensidad de corriente eléctrica. Se define al fijar el valor numérico de la carga elemental, e, en 1,602 176 634 × 10−19, cuando se expresa en la unidad C, igual a A·s, donde el segundo se define en función de ∆νCs.

De la relación exacta e = 1,602 176 634 × 10−19 A·s se obtiene la expresión para la unidad amperio en función de las constantes e y ∆νCs:

1

El efecto de esta definición es que el amperio es la corriente eléctrica correspondiente al flujo de 1/(1,602 176 634 × 10−19) = 6,241 509 074 × 1018 cargas elementales por segundo.

2.5 El kelvin, símbolo K, es la unidad SI de temperatura termodinámica. Se define al fijar el valor numérico de la constante de Boltzmann, k, en 1,380 649 × 10−23, cuando se expresa en la unidad J·K-1, igual a kg·m2·s- 2·K-1, donde el kilogramo, el metro y el segundo se definen en función de h, c y ∆νCs.

De la relación exacta k = 1,380 649 × 10−23 kg·m2·s−2·K−1 se obtiene la expresión para el kelvin en función de las constantes k, h y ∆νCs:

1

El efecto de esta definición es que el kelvin es igual a la variación de temperatura termodinámica que da lugar a una variación de energía térmica kT de 1,380 649 × 10−23 J.

2.6 El mol, símbolo mol, es la unidad SI de cantidad de sustancia. Un mol contiene exactamente 6,022 140 76 × 1023 entidades elementales. Esta cifra es el valor numérico fijo de la constante de Avogadro, NA, cuando se expresa en la unidad mol-1, y se denomina número de Avogadro.

La cantidad de sustancia, símbolo n, de un sistema, es una medida del número de entidades elementales especificadas. Una entidad elemental puede ser un átomo, una molécula, un ion, un electrón, o cualquier otra partícula o grupo especificado de partículas.

De la relación exacta NA = 6,022 140 76 × 1023 mol−1 se obtiene el mol en función de la constante NA:

1

El efecto de esta definición es que el mol es la cantidad de sustancia de un sistema que contiene 6,022 140 76 × 1023 entidades elementales especificadas.

2.7 La candela, símbolo cd, es la unidad SI de intensidad luminosa en una dirección dada. Se define al fijar el valor numérico de la eficacia luminosa de la radiación monocromática de frecuencia 540 × 1012 Hz, Kcd, en 683, cuando se expresa en la unidad lm·W−1, unidad igual a cd·sr·W−1, o a cd·sr·kg−1·m−2·s3, donde el kilogramo, el metro y el segundo se definen en función de h, c y ∆νCs.

De la relación exacta Kcd = 683 cd·sr·kg−1·m−2·s3 se obtiene la expresión para la candela:

1

o bien, expresando kg, m y s en función de las constantes h y ∆νCs:

1

El efecto de esta definición es que la candela es la intensidad luminosa, en una dirección dada, de una fuente que emite radiación monocromática de frecuencia 540 × 1012 Hz y tiene una intensidad radiante en esa dirección de (1/683) W/sr.»

Dos. La nota al pie (e) de la tabla 3 del capítulo II queda redactada de la siguiente forma:

«(e) La temperatura Celsius t se define como la diferencia t = T - T0 entre dos temperaturas termodinámicas T y T0, siendo T0 = 273,15 K. La unidad de temperatura Celsius es el grado Celsius, °C, que por definición es, en magnitud, igual al kelvin. Por tanto, un intervalo o diferencia de temperaturas puede expresarse tanto en kelvin como en grados Celsius.»

Tres. El apartado 1.6 del capítulo III queda redactado como sigue:

«1.6 Los nombres de las unidades se imprimen en caracteres romanos (rectos) y se consideran como nombres (sustantivos) comunes, empiezan por minúscula (incluso cuando su nombre es el de un científico eminente y el símbolo de la unidad comienza por mayúscula), salvo que se encuentren situados al comienzo de una frase o en un texto en mayúsculas, como un título. Para cumplir esta regla, la escritura correcta del nombre de la unidad cuyo símbolo es °C es «grado Celsius» (la unidad grado comienza por la letra g en minúscula y el atributo Celsius comienza por la letra C en mayúscula, porque es un nombre propio). Los nombres de las unidades pueden escribirse en plural. Las denominaciones castellanizadas de uso habitual de las unidades son aceptadas, siempre que estén reconocidas por la Real Academia Española de la Lengua (ejemplos: amperio, culombio, faradio, hercio, julio, ohmio, voltio, vatio).»

Cuatro. El apartado 2.8 del capítulo III queda redactado como sigue:

«2.8 El símbolo utilizado para separar la parte entera de la parte decimal se denomina «separador decimal». El símbolo del separador decimal puede ser la coma o el punto, en la propia línea de escritura. Preferiblemente se utilizará la coma, siempre que la tecnología y las aplicaciones donde se utilicen lo permitan. Si el número está comprendido entre +1 y -1, el separador decimal va siempre precedido de cero.»

Cinco. El apartado 2.9 del capítulo III queda redactado como sigue:

«2.9 Los números con muchas cifras pueden repartirse en grupos de tres cifras separadas por un espacio, a fin de facilitar la lectura. Estos grupos no se separan nunca por puntos ni por comas. Sin embargo, cuando no hay más que cuatro cifras delante o detrás del separador decimal, es usual no insertar un espacio y dejar una única cifra suelta. En los números de una tabla, el formato no debe variar en una misma columna.»

Disposición final primera. Incorporación de derecho de la Unión Europea.

Mediante este real decreto se incorpora al derecho español la Directiva (UE) 2019/1258 de la Comisión, de 23 de julio de 2019, por la que se modifica, para adaptarlo al progreso técnico, el anexo de la Directiva 80/181/CEE del Consejo en lo relativo a las definiciones de las unidades básicas del Sistema Internacional.

Disposición final segunda. Entrada en vigor.

El presente real decreto entrará en vigor el día siguiente al de su publicación en el «Boletín Oficial del Estado».

Dado en Madrid, el 28 de abril de 2020.

FELIPE R.

La Ministra de Industria, Comercio y Turismo,

MARÍA REYES MAROTO ILLERA

 

 

2020/08/27

Quarks, cores, sabores

 Esta tarde de xoves, a última hora, en streaming, María Vieites falará sobre quarks na canle 'el bosón de twitch'. Máis tarde, a charla estará en Youtube. Os datos:



2020/08/09

12 de agosto de 2026: Eclipse total de Sol en Ribadeo

 Chégame de rebote unha imaxe:

Corresponde ó recorrido a traverso da península da sombra producida polo previsto eclipse de Sol, total, o 12 de agosto de 2026, á tardiña. Pódese ver moita máis información en https://www.osae.info/articulos/2026_eclipse_index.htm. Por exemplo, esta táboa. E, na wikipedia, pódese atopar esta animación no dominio público:


2020/07/23

Sobre o terremoto en Oaxaca

Hoxe houbo un terremoto en Oaxaca. Oaxaca ten varias horas de diferencia connosco, e o terremoto foi hoxe. Pois xa hai varias horas que teño o aviso por correo electrónico cun mapa de desprazamentos de terra en base ós satélites da ESA, Axencia Europea do Espazo, na que participa España.
O terremoto foi forte, 7,4 na escala de Richter, e o mapa de desprazamentos, que collo da ESA, indicando a afección relativa, é un instrumento de primeiro orde proporcionado pola ciencia para paliar no que se poda o desastre.

2020/06/06

Xuvenciencia 2020. 6 proxectos baixo un novo sistema

Xa está activa a web de xuvenciencia para este 2020.
* Como quen oe chover
De que falamos cando falamos do tempo? De que xeito inflúen os fenómenos meteorolóxicos e os ciclos estacionais na nosa lingua e tradicións? Como teñen intervido as mudanzas do clima e do tempo nos acontecementos históricos e socioeconómicos, no desenvolvemento tecnolóxico, nas artes? Que nos contan as cancións do verán?
* Leva a auga ao rego
Disque Galicia é o país dos mil ríos, pero sabemos de onde lles vén a auga e como se xestiona con responsabilidade?
* Obradoiro de Medios XuvenCiencia
Actividade de introdución ao xornalismo e á comunicación científica.(novidade)
* Plantifícate!
Que papel cumpren as masas árboreas no equilibrio ecolóxico? Que biodiversidade albergan os bosques naturais? E as plantacións?
* Somos o que comemos?
Cambiou a túa alimentación coa Covid-19? Mudou esta pandemia a percepción sobre o medio rural e a orixe dos alimentos que comemos?
* Ti e o tempo
O tempo é máis có reloxo. Hai xeitos moi diversos de medir o tempo. Contamos minutos, horas, días e meses porque cómpre facelo polo que significan o seu paso e o seu uso. Un reloxo, o Sol, a Terra, ti... e as relacións que se xeran. É simétrico o tempo? E o día... é simétrico? Se tes moitas preguntas, podes atopar algunhas respostas: ti e o tempo.
Horario de mañás do 20/6 ó 3/7. 

Outros da serie ti e o tempo:

O vídeo: https://fqribadeo.ribadeando.com/2020/09/ti-e-o-tempo-o-video.html

Horarios: https://fqribadeo.ribadeando.com/2020/09/ti-e-o-tempo-horarios.html

Xuvenciencia 2020: https://fqribadeo.ribadeando.com/2020/06/xuvenciencia-2020-6-proxectos-baixo.html

Unha actividade (I): https://fqribadeo.ribadeando.com/2020/09/ti-e-o-tempo-unha-actividade-i.html 

 

2020/05/22

Aprende ciencia na casa co CSIC

Hoxe recapturei unha ligazón que tiña en espera para mirala: https://www.csic.es/es/agenda-del-csic/aprende-ciencia-en-casa-con-el-csic
Coido que esa entrada do blog de novas do CSIC, Consello superior de Investigacións científicas, ten a capacidade de atraer a atención da xente cun mínimo interese na ciencia e a formación cientifica. Traduzo e adapto:

O CSIC conta cunha morea de recursos online para achegarse á ciencia e disfrutala de moitos xeitos. 
Exposicións e museos virtuais, debuxos animados e outros vídeos, blogs, experimentos, xogos, apps e libros. Algunhas propostas para aprender ciencia na casa de xeito divertido:

1.XOGOS, EXPERIMENTOS E MATERIAIS DIDÁCTICOS


AUDIOVISUAIS


Propostas didácticas

Ciencia para todas as idades

CONFERENCIAS DE DIVULGACIÓN


CONCURSOS E CERTAMES


BLOGS E PROGRAMAS DE RADIO


REVISTAS E ENTREVISTAS DIGITAIS


LIBROS DESCARGABLES


EXPOSICIÓNES DESCARGABLES E MUSEOS VIRTUAIS


2020/05/10

A ciencia en Galiza. Unha lembranza (2008)

Cara a finais do 2008, na Galipedia, existía unha páxina, A Ciencia en Galiza, creada por min e que foi borrada con posterioridade por non aterse a contido enciclopédico. Pasaron os anos, e hoxe por hoxe considéroa unha ‘peza de museo’ entre recompilación e opinión propia que non voltará a ver a luz a non ser que a restitúa nalgures. Por exemplo, aquí. Así pois, déxoa a continuación con lixeiros cambios para mellor adaptala.
‘A Ciencia en Galiza non ten boa fama: non ten persoas coñecidas e senlleiras que son faróns marcando un camiño a imitar’. Moita xente asinaría a anterior afirmación. Pero se ben unha parte é certa, outra non: pode que non teñamos moitas figuras punteiras e coñecidas, pero si unha morea de xente que se ten dedicado á ciencia e que contribuíu, de xeito modesto ou non tanto, a poñer as bases da ciencia modema e continúa a facelo. Acumúlanse aquí [na Galipedia] bocexos de biografías ou contribucións de persoas senlleiras nas súas ramas do saber facer ciencia, de xeito que, sen realizar un grande labor de procura de datos para obter material, houbo que deixar a moitos fora [Nota: estamos a falar de 2008, cunha Galipedia de dimensións en número de artigos equivalente a unha cuarta parte da actual, e menos desenvoltos, referencias limitadas, con menos colaboradores...].
Non houbo ata o momento moitos estudos sobre a nosa ciencia. O anterior fai que case tódolos personaxes que se citan sexan moi recentes no tempo, pasando parte ou toda a súa vida durante o século XX. Isto implica que aínda os contemplamos sen a debida perspectiva histórica, ó tempo que imbuídos por prexuízos políticos e sociais dunha época que foi dura polos convulsos anos anteriores ó franquismo e os transcorridos na súa vixencia.
Asemade, hai tamén algunhas cousas comúns ou que agrupan a unha porcentaxe significativa de persoas incluídas na mostra. Así, o apoio da ILE, a Institución Libre de Enseñanza, movemento de revitalización do ensino e investigación en España entre o último tercio do século XIX e a guerra civil, permitiu a estudosos de diverso xénero saír ó extranxeiro e atoparse coa puxante ciencia europea de aquela época. Noutros casos, foi o pecunio familiar o que permitiu saír adiante algunhas investigacións, ou ben os propios anceios foron os que guiaron os primeiros pasos e relacións no mundo da ciencia.
O anterior lévanos a unha importante consideración: na ciencia tamén é necesaria a existencia dunha masa crítica de persoas, coas relacións humanas asociadas, para seguir adiante e obter resultados e a súa difusión no mundo. Na nosa terra non houbo en xeral un conxunto de xente traballando en ningún campo da ciencia que se puidese beneficiar dun conxunto tal ata tempos máis recentes dos que se pretende abranguer: facer ciencia a principios do século XX era moito máis doado en Alemaña que en Madrid. E alí que en Galiza. Os tempos están a cambiar, tanto pola cantidade de xente preparada como polo catalizador dalgunha industria e a acumulación de xente na mesma universidade canto pola introdución de relacións de novo cruño como internet, poñendo á man da xente novas posibilidades de obtención de datos ou comunicacións instantáneas con todo o mundo.
Unha consideración final: se se repasan as biografías presentadas, pode chamar a atención a ausencia de mulleres. Ténse presentado de xeito recente un estudo sobre as mulleres e a ciencia. “A ciencia ten nome de muller" no que se entra un pouco máis na baixa proporción de mulleres na ciencia a nivel mundial. Galiza participou nesa tendencia asumindo a sociedade galega ata a actualidade que o posto da muller non é a ciencia. [Nota: hoxe, as biografías correspondentes eguen na Galipedia, pero o artigo aglutinante, non. Pode verse en conxunto na exposición, http://fqribadeo.ribadeando.com/2019/02/a-ciencia-ten-nome-de-muller.html]
El Tiempo en Ribadeo - Predicción a 7 días y condiciones actuales.