Amosando publicacións coa etiqueta Física. Amosar todas as publicacións
Amosando publicacións coa etiqueta Física. Amosar todas as publicacións

2024/01/10

500 boliñas cada metro de costa

O buque do sinistro, un de tantos. Collido da Wikipedia, foto tomada por Bahnfrend, lic. CC BY SA 4.0

    Onte, a conta dos 'pellets' que invaden a costa, un grupo de amigos tivemos na rede unha pequena discusión. Pola miña parte, fixen unhas contas rápidas que presento aquí e dan lugar ó título.

    Non discuto a posibilidade do seguinte desastre (haberao si ou si, visto o corredor de paso por Finisterre ou a vixiancia efectiva) ou toxicidade dos grans (que parece cambiar cas horas nun sostido fogo mediático político) señon que espoño sinxelamente que pola súa cantidade, son un impacto no medio a considerar. Aínda que non sexan velenosos ou non se descompoñan pouco a pouco dando lugar a microplásticosm ambas cousascon posibilidades. Non fai falta que sexa un Prestige para que sexa un desastre, igual que non fai falta para observar que a administración pode ter a visión e a xestión centrada noutros puntos ben diferentes da xente ou o ambiente.

    Os datos: máis de 25 toneladas de pellets(1) flotando no mar(2) e chegando ás costas(3), polo de agora principalmente ás galegas(4) en forma de grans duns 0,3 - 0,4 cm de diámetro(5) (non son exactamente esféricos nin iguais).

    Collamos os datos máis favorables, os que menos impacten, e fagamos contas.

    25 toneladas de auga son 25 m3. De boliñas, serán máis, pero collamos os 25 m3

    Se as boliñas son de 0,4 cm de diámetro, temos que cada unha ten un volume V = (4/3)·π·0,23 cm3, ou sexa, 0,032 cm 3.

    Dividindo o volume total entre o de cada boliña, (25 000 000 cm3/ 0,032 cm3) , da case oitocentos millóns de boliñas. Repito, sempre tirando polo baixo.

    Dividindo eses 800 millóns entre 1600 km de costa, da medio millón de boliñas por cada km, isto é, 500 por cada metro, sexa praia ou rochedo. 500 como mínimo, que psr iso collimos os datos máis favorables. Iso sí tomando que todas veñan a parar a Galicia, o  que non é certo, e que todas xa viñeran a parar a terra, cousa que tampouco o é, así como que a distribución sexa equivalente por toda a costa, que tampouco o é (agarraranse máis ó terreo na praia, o fondo dunha ría non se verá igual de afectado que a boca...)

    Con toda a crítica que se poda facer ó cálculo anterior, estimo que non deixa de ser unha boa primeira aproximación que dá idea de a que nos estamos a enfrontar. A poboación e o medio, non os políticos. Animo a ver algo máis do tema na Galipedia, aquí ou aquí.

--

1 26,2, toneladas, din algunhas fontes atribuíndo o dato a quen os transportaba.

2 Logo con densidade menor ca 1 kg/L

3 Aínda queda, suponse, moito por chegar.

4 De dimensións algo variables segundo consideracións, pero sempre case dobre que Asturias, Cantabria e o País Vasco xuntos: preto duns 1600 km segundo o IGN, aínda que a Xunta reduce a súa lonxitude. Asemade, por desastres anteriores, é previsible que a maioría sigan chegando ás costas galegas.

5 Non son exactamente esféricos nin iguais, habendo tamaños aínda máis pequenos, o que aumentaría o seu númeto total.

2023/11/26

As liñas dos avións a reacción

    En baixo deixo un curto vídeo onde se ve unha liña de condensación dun avión a reacción que xa pasara, outra que está creando outro avión a pasar e un terceiro avión, que por estar a unha altura cunhas condicións de sequidade de aire diferente, non forma liña de condensación. Unha curiosidade.


2023/04/18

Unha contribución de 1983: La problemática de las asignaturas comunes dentro de la Formación Profesional

    Aló polo ano 1983 tiña lugar no Instituto Politécnico de Lugo  o 'I Congreso galego de Formación Profesional'. Revisando outra cousa, chego a unha ponencia da que formei parte, e que, para que non quede no esquecemento, e aínda que hoxe por hoxe nn sexa máis ca unha simple curiosidade histórica, deixo a continuación en varios formatos (xunto coa portada das actas e a páxina de D.L. para a súa localización en bibliotecas):









 

La problemática de las asignaturas comunes dentro de la Formación Profesional


Mª Dolores Bouza Betriu

Flor Núñez Sánchez

Antonio Gregorio Montes


La escasez de tiempo no nos ha permitido hacer un análisis completo de la información en teoría disponible, por lo que este trabajo espera su culminación en un futuro.

Nos hemos ceñido a la provincia de Lugo (y en concreto a las ramas de F. P.) por lo que sólo han sido encuestados 530 alumnos, pero figuran todas las ramas existentes en esta provincia, es decir: Administrativa, Automoción, Delineación, Electricidad, Electrónica, Metal y Sanitaria.

En este análisis previo hacemos una comparación de las asignaturas comunes en relación a las específicas, o entre ellas sin relación a las específicas, observando el menosprecio que tienen nuestros alumnos por dichas asignaturas.

Podemos afirmar, debido a la cantidad de alumnos encuestados, que los datos obtenidos son representativos a nivel provincial e indicativos y clarificantes de la situación a nivel general.

ANALISIS DE DATOS

La encuesta formulada constaba de 11 apartados, cuyas preguntas eran las siguientes:


1. ¿Cuál de las siguientes es tu asignatura preferida?

Matemáticas

Idioma

Formación Humanística

Lingua gallega

Ciencias Naturales

Lengua Española

Física y Química


2. ¿Qué opinas sobre estas asignaturas comunes?

-Son importantes.

-Son necesarias.

-Se puede prescindir de ellas.


3. ¿Cuál es para tí la más pesada?


4. ¿Qué asignaturas eliminarías?


5. ¿Crees que estas asignaturas comunes pueden influir decisivamente en tu Formación Profesional?


6. ¿Pondrías al mismo nivel de importancia las asignaturas específicas que las comunes?

-Más importantes las específicas.

-Más importantes las comunes.

-Igual.


7. De estas asignaturas comunes, ¿cuáles crees que contribuyen de forma más efectiva en tu formación intelectual?

-Todas.

-Ninguna.

-Alguna...


8. En cada apartado que se pone a continuación, en la que se señala el sistema de enseñanza, indica las asignaturas con las que tú crees que se corresponde.

-Apuntes

-Libro de texto

-Clase magistral

-Medios audiovisuales


9. ¿Crees que son suficientes las horas impartidas a la semana de las asignaturas comunes?


10. ¿A cuáles darías más horas y a cuales menos?

-Más

-Menos

-Ningura


11. En conclusión, ¿crees posible una educación integral dentro de la F. P., eliminando las asignaturas comunes?... (expón brevemente tu opinión).


También figuraban como indicadores de datos, los de Centro, Curso, Especialidad, Edad y Sexo.

El análisis se ha hecho teniendo en cuenta los porcentajes totales, sin otro tratamiento estadístico.


1. PREGUNTA. En ella se observa que la Lengua Española (34%), las Matemáticas (24,5%) y las Ciencias Naturales (25,3%) engloban cinco sextas partes de las preferencias, en contraposición a las cenicientas que son Física y Química y Lingua Galega.


2. PREGUNTA. Sólo un 18,5% considera que se podría prescindir de dichas asignaturas.


3. PREGUNTA. Esta pregunta, muy en relación con la primera, arroja similares resultados, ocupando el primer puesto la Física y Química con un 43,4% destacando en contraposición las Matemáticas con un 3,9% y la Lingua Galega, sorpresivamente, con un 5,3% (aquí hay que señalar que los alumnos de segundo grado no tuvieron esta materia por lo que prescinden de ella a la hora de opinar).

4. PREGUNTA. Los alumnos eliminarían especialmente la Lingua Galega (43,5%), aunque todas las asignaturas reciben porcentajes relativamente altos, exceptuando las Matemáticas.


5.a PREGUNTA. En esta se reiteran las opiniones de la segunda pregunta, considerándolas de influencia decisiva profesionalmente un 60,3% frente aun 24,9% que no las considera así (respuesta más negativa que en la pregunta número 2).


6.a PREGUNTA. Pese a suponer el resultado, hemos realizado esta pregunta, que le da un carácter episódico a que nuestros alumnos consideren más importantes las asignaturas comunes que las específicas (un 1,3% frente a un aplastante 73%).


7.a PREGUNTA. En general, (40,9%) los alumnos consideran que todas contribuyen a su formación intelectual, frente a un 2,8% que consideran que no tienen ninguna influencia.

De forma independiente, es decir, sin contabilizar para los porcentajes individuales los anteriormente expuestos, destacan Matemáticas (22,6%), Lengua Española (22,5%), con el porcentaje excesivamente bajo de la Lingua Galega (2,8%).


8. PREGUNTA. Se observan en esta pregunta el predominio de apuntes y de libro de texto en la exposición de los temas, con porcentajes muy bajos, en general, en la utilización de medios audiovistuales, donde sólo cabe destacar el uso que se hace de ellos en Ciencias Naturales (26,2%) e Idioma (20,4%).


9. PREGUNTA. La consideración de una ampliación de horario dedicada a estas asignaturas es ampliamente rechazada por nues- tros alumnos (81,9%), aunque se observa un aumento de consideración respecto a la pregunta número 6.


10. PREGUNTA. En contraposición a la pregunta anterior, observamos que por asignaturas está más equilibrada la distribución horaria, destacando el 37,7% que considera una ampliación de horario en Matemáticas, y un 21,7% que lo hace para disminuir el horario de Humanística, al tiempo que un 18,3% suprimiría el Gallego, frente al mínimo porcentaje que quisieran hacerlo con las Matemáticas.


11. PREGUNTA. Por ser las contestaciones comentadas, no es posible hacer un estudio estadístico del tipo de las anteriores, esbozando una respuesta, en general, diríamos que los alumnos consideran imposible la consecución de una educación integral sin estas asignaturas comunes.


CONCLUSION

A la vista de los resultados arrojados por la encuesta, hemos llegado a la conclusión de la necesidad de un replanteamiento de las asignaturas comunes.

El alumno se ve saturado de materias en los cursos (ej.: FP1. 2.o AD) de ahí su rechazo de las asignaturas comunes de nueva implantación, como es el caso del Gallego, por tratarse de "algo más que hay que estudiar", no por ser esa asignatura en concreto.

Algunas asignaturas como la Formación Humanística han quedado desfasadas en el tiempo y no potencian (ej.: FP1. 1.°) el "relativo" interés de nuestros alumnos.

La Lengua Española se les hace demasiado árida y esto se demuestra en los bajos porcentajes que figuran en 1.° FP1, subiendo considerablemente en 2.° FP1, donde las dos terceras partes se corresponden con Literatura.

En Idioma, aunque figura entre los porcentajes más altos, no podemos olvidar el problema que existe en algunos centros pequeños, en los que sólo se imparte Inglés o Francés, y los alumnos procedentes de E.G.B. pierden la oportunidad de elegir, teniendo que introducirse en una nueva lengua.

Las Ciencias Naturales arrojan los mayores porcentajes en FP1 1. O, quizás por tratarse de una asignatura poco definida, a la que más bien debería llamarse Geografía Humana, Agraria, etc., correspondiéndose con una sola hora semanal, lo que la convierte en una asignatura juguete.

Los alumnos consideran difícil la Física y Química, y trasladan esta dificultad (producto, por otro lado, en buena parte de lo novedoso de esta asignatura y su necesidad de razonamiento) a la concepción general que de ella tienen, de forma directa por la motivación negativa que ello ofrece, e indirecta, por medio de la identificación: dificultad con aburrimiento, vía la falta de esfuerzo para superar el fracaso ante la nueva asignatura, que les impide rápidamente seguir las nociones expuestas en el desarrollo, tanto de la mecánica como de la estructura y formulación química, las partes comunes de comienzo de la asignatura en FP1 1.

Por otra parte, también es cierto que desde hace tiempo tienden a considerarse áridas las asignaturas de Ciencias, lo que conlleva una predisposición del alumno contra ellas; al igual que la renovación didáctica sufrida por esta asignatura ha sido escasa, frente a otras que, como la Humanística, han tenido una explosión de ideas y menor formalismo.

Igualmente cabe resaltar que este rechazo se produce también en ramas puramente técnicas que necesitan de base física para su desarrollo.

Matemáticas parece gozar de aceptación general debido al arraigo que tiene en el estudio como asignatura básica y necesaria para todo.

Con relación a los sistemas de enseñanza, hemos de resaltar la realidad de que pese a la innovación de los medios audiovisuales, apenas se utilizan, y se continúan haciendo uso de medios tradicionales como el libro de texto, y no necesariamente didácticos, como los apuntes.

Estamos seguros de que influye en la no utilización de medios audiovisuales el no disponer, por un lado, de posibilidades materiales, y por otro, de espacio, aunque se trate de centros de nueva construcción.

Es representativo que las preferencias de asignaturas se correspondan relativamente bien con la utilización de medios audiovisuales, a excepción de Matemáticas y Lengua Española.

Para la reforma y potenciación de las asignaturas comunes contamos fundamentalmente con tres problemas:

a) Problema monetario: En los Centros de F. P., salvo raras excepciones, los presupuestos van dirigidos única y exclusivamente a las asignaturas específicas, privando a las comunes de las posibilidades de innovación.

b) Problema profesorado: Un alto número de profesores están impartiendo asignaturas afines, para las que no están ni preparados ni motivados.

c) Problema alumnado: Mientras que en las asignaturas específicas generalmente se parte desde la base, en las comunes partimos de una base a la que el 70% de los alumnos no llega. Esto impide al profesorado trabajar a todo rendimiento, de ahí que descienda el interés.

La mayoría del alumnado accede a la F.P. sin haber terminado sus estudios de E. G. B. o sin el Graduado Escolar, entrando incluso alumnos de educación especial. Por lo que, a pesar de la selección que irremediablemente se realiza en los dos cursos de F. P. 1, las consecuencias se arrastran hasta F. P. 2.

Este problema se soluciona con un curso de acceso a la F. P., con lo que los alumnos nos llegarían a un nivel más uniforme.

Para los dos problemas anteriores la solución está en manos de la Administración.


2023/01/26

15 veces as dimensións do concello de Ribadeo

    Máis de 15 veces a extensión de todo o concello de Ribadeo. Equivalente á superficie de toda a Mariña. Esa é a extensión que ten o novo iceberg desprendido da Antártida. Un grosor de 150 m, máis ca altura de Santa Cruz. Máis de 0,2 billóns de metros cúbicos de xeo, algo máis de 0,2 billóns de toneladas. Elixe o que prefiras para describilo. Pero ten en conta que co consumo actual de auga do concello de Ribadeo, tardariamos algo así como 40 millóns de días, máis de cen mil anos, en consumir a auga que leva dentro...

    Queda aquí unha imaxe comparativa entre varios iceberg, Malta, o golfo de Túnez e Sicilia, que indica que, con todo, non é nin moito menos o máis grande desprendido nestes últimos anos. A información está sacada da ESA.



2022/02/24

Arredondando? Non, deturpando.

    Atópome hoxe no meu agregador RSS a referencia https://xkcd.com/2585, que deixo abaixo aproveitando a súa licenza CC. Apúntoa aquí porque dá a importancia do tratamento de datos e a exactitude nun mundo no que os datos son collidos de calquera lugar en calquera xeito e tratados daquela maneira.

    'Podo levar a miña bicicleta a 72 km/h, di o ciclista. E axusta: se arredondas. Resulta que a velocidade á que pode ir  é de 27 km/h, pero polo arredondamento e conversión de unidades convinte, esa cifra pode chegar á outra, que é o triplo, ou a calquera outra que se queira.

 This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial 2.5 License.
    Collendo as '17 Mph', cun conversor na rede (por exemplo: https://convertlive.com/es/u/convertir/nudos/a/millas-por-hora )daranos que é equivalente a 7,59968 m/s, ou sexa, con arredondamento, seguindo as normas que se usan, 8 m/s. O mesmo conversor nos dirá que 8 m/s son 15,5508 nós, ou sexa, de novo, limando decimais, 16 nós. Non vou seguir toda a ringleira de conversión. Chega con ver agora que se convertimos eses 16 nós de novo a millas por hora, o resultado é xa 17,8955 Mph, ou sexa, que 'podemos dicir' 18 Mph, e ganamos xa unha milla por cada hora. Sen violar as normas de arredondamento de datos. Pero, está ben? Evidentemente, non.
    Nun caso como o anterior, é doado ver e decarse da 'trampa', do 'truco de maxia' que se usa. Con datos reais misturados diversos, nos xornais, na televisión ou en outro medio, as cousas poden variar abondo e pasar desapercibidos deturpamentos importantes. Os exemplos podes atopalos hoxe no xornal (o que sexa que mires, e non sei en que día estás a miralo) a pouco que te fixes. E tampouco fai falta que sexan datos numéricos.
    Cando tentes informarte, está alerta.


2021/06/14

XXVI Feira da Ciencia e da Cultura. Resume

   Rematou. Unha nova edición da Feira da Ciencia de Ribadeo, a 26, deixou de novo tras de si un bo sabor de boca, aínda que cunha estrutura diferente obrigada por ter que enfrontármonos á pandemia.

   A directora do centro, Mª Jesús Besteiro, fixo varios resumes no blog do IES, en Crónica3 ou na Comarca, en particular sobre as científicas que impartiron charlas na feira, crónicas que máis ou menos acubillo agora aquí. Neste momento só está colgada a charla de María Vieites, que queda tamén aquí, e iranse incorporando aquí mesmo as outras:

 XXVI FEIRA da CIENCIA e da CULTURA 2021 

No IES de Ribadeo Dionisio Gamallo estamos celebrando durante esta semana a XXVI edición da Feira da Ciencia e da Cultura. O curso pasado foi cancelada debido ao confinamento e este curso 2020/2021 é unha Feira especial por dous motivos: en primeiro lugar, porque deixa de ser só Feira da Ciencia abrindo a participación a todos os departamentos que o desexen, pero tamén porque a pandemia condiciona as actividades e non estará o alumnado presentando as súas experiencias coma sempre senón que participarán co seu grupo de referencia en visitas virtuais a museos científcos, conferencias de temática variada, visitarán as exposicións de gravados de Amando Suárez Couto, Xela Arias e de traballos feitos polo alumnado en bioloxía, tecnoloxía, música e portugués, farán percorridos guiados polo xardín para descubrir as nosas árbores e tamén participarán na proxección da película Nación ou visitarán o Museo IES Ribadeo que trata de poñer en valor o noso patrimonio histórico educativo. 

Desexamos que o noso alumnado disfrute coas actividades e que sexan proveitosas.

 Sonia Villapol, Neurocientífica, dende Houston co IES Ribadeo Dionisio Gamallo



Sonia Villapol impartiu para nós a conferencia inaugural da XXVI Feira da Ciencia e da Cultura. Sonia, natural de Bretoña (Lugo), licenciouse en Bioloxía Molecular pola USC, doutorouse en Neurociencias pola Universidade Autónoma de Barcelona, foi investigadora postdoctoral na Universidade Pierre e Marie Curie de París e dende2010 traballa en EEUU onde pasou polo Instituto Nacional de Saúde (NIH), foi profesora de neurociencias na Universidade de Georgetown e actualmente é investigadora principal e profesora no Texas Medical Center de Houston. Ademáis, dende fai un ano, coordina o Equipo de Investigación Internacional daCOVID-19 no que participan neurocientíficos que analizan cómo lle afecta ocoronavirus ó cerebro e ó sistema nervioso.

Non só nos falou sobre a covid e os danos neurolóxicos a longo prazo senón que ilustrounos no tema das probas, das vacinas e contounos que no seu día a día ademáis de coordinar o seu propio equipo de invcestigación pensa novos proxectos e sobre todo, busca financiación para poder facelos realidade.

Reflexionou sobre a importancia da cooperación internacional a nivel científico, que seguramente a pandemia sirva de punto de inflexión para que os países dediquen maiores presupostos á investigación e insistiulle ó noso alumnado en que o esforzo e a motivación son a clave para chegar lonxe e que deben decidir persoalmente o seu futuro apoiados eso si, polas súas familias. Encantounos a conferencia, que poderá verse en breve a través da web e agradecémoslle a Sonia que nos dedicara parte do seu tempo e mandámoslle un cariñoso saúdo dende Ribadeo.

 

 María Vieites, Física, dende o CERN co IES Ribadeo Dionisio Gamallo


María Vieites, impartiu para o alumnado de ciencias de 4º ESO e 1º Bach unha conferencia titulada “O Cern: acelerando e detectando partículas”.

Para nós é un orgullo poder contar con ela por varios motivos: foi alumna nosa no Porta da Auga antes da fusión dos centros, é filla de Teresa Díaz, a nosa compañeira de Física e Química e ademais conseguiu un brillante currículo nun tempo meteórico. María cursou o grao de Física na USC con estancias de summerstudent en Hamburgo e Lausane, Suiza, no Centro Acelerador de Partículas. A continuación fixo o mestrado e despois comezou coa tese marchando un ano ó CERN. Doutorouse en Física Nuclear e agora traballa alí como Investigadora post doutoral no Grupo de Física de Altas Enerxías. 

Toda esta traxectoria, valeulle para ser premiada no 2020 como mellor científica galega menor de 30 anos. 

Explicounos como funciona o Centro Acelerador de Partículas, que é a máquina máis grande construída polo ser humano, deunos datos tan curiosos como que o túnel do acelerador está situado a 100 metros de profundidade e que traballan coas temperaturas máis frías de toda a galaxia, a -271,3 ºC pero ademáis, tratou de que entenderamos a necesidade da antimateria nun mundo dominado pola materia.

María, que se dedica a facer investigación fundamental e non aplicada, contounos que o seu traballo permítelle estar en contacto diario con científcos e científicas colaboradores do CERN repartidos por máis de 80 países e que a información é compartida entre todos, o que supón unha grande vantaxe á hora de investigar.

Finalmente, María, que foi gran colaboradora como alumna en moitas Feiras da Ciencia, confesounos que ademais de investigar tamén lle gusta divulgar para achegar a ciencia ó público e alentou ó noso alumnado a estudar o que lles guste e a non ter medo a enfrentarse a novos retos. No seguinte enlace, podedes vela (https://youtu.be/c1jlYEiWpdg) e dende o IES de Ribadeo, queremos darlle a noraboa e mandámoslle un saúdo cariñoso.


  (01/06/2021): OS APELIDOS GALEGOS. 


Ana Isabel Boullón Agrelo pronunciou unha charla titulada “Os apelidos galegos”. A actividade enmárcase dentro do programa “A Ponte”, que pretende achegar a USC ós centros de ensino. 

O acto estaba previsto para o alumnado de 2º de BAC, pero debido ás circunstancias relacionadas coa COVID houbo que pospoñelo e reorientalo ó alumnado de 1º de BAC. 

Ana Boullón é Doutora en filoloxía galega e profesora titular do departamento de galego da USC. O seu ámbito de investigación céntrase sobre todo na onomástica, na edición de textos e na lexicografía. Forma parte de varios colectivos e institucións: Instituto da Lingua Galega (ILG), Asociación Galega de Onomástica (AGON), etc. Recentemente foi nomeada membro de número da Real Academia Galega (RAG), da que xa é correspondente Na súa intervención, despois de referirse ós estudos da USC relacionados co seu ámbito, explicou a historia da creación dos apelidos e centrouse nalgúns propios da zona de Ribadeo. Como autoridade destacada tamén no ámbito da toponimia, rematou aludindo á polémica sobre a denominación da ría, defendendo, de xeito moi documentado, por que a Ría de Ribadeo debe seguir mantendo a súa denominación actual. A actividade organizárona, en colaboración, o Departamento de Orientación, o Departamento de Galego e o Equipo de Dinamización Lingüística.

 LAURA CALAZA, “unha matemática falando dedialectoloxía galega



A cuarta muller investigadora coa que contamos na XXVI Feira da Ciencia e da Cultura foi Laura Calaza. Estudou o bacharelato en Vilalba e despois marchou a Santiago, onde se licenciou en Matemáticas na USC coa especialidade en Estatística e Investigación Operativa. Completou a súa formación tamén na USC cun Máster en Técnicas Estatísticas e é membro activo da Real Sociedade Matemática Española pero dende 2015, esta muller matemática tamén forma parte do Instituto da Lingua Galega e participa nos proxectos que se desenvolven dentro da Rede de Investigación de Tecnoloxías e Análise de Datos Lingüísticos (TecAnDaLi).

Agora traballa no Centro de Formación do Profesorado de Lugo, na extensiónde Burela motivo polo cal é a nosa Asesora TIC e axúdanos e oriéntanos cos Plans de Formación que facemos cada curso. Impartiu para nós dúas charlas, a primeira titulada “O debate do X” para alumnado de 3º ESO e a segunda “Dime como falas e direiche de onde eres”. 

En principio pode sorprender unha matemática falando de dialectoloxía, pero é que realmente esa fronteria que ás veces pensamos que existe entre as ciencias e as letras, non é tal. Están moito máis ligadas do que podemos imaxinar e Laura demostróunolo sobradamente. 

Rematou ambas sesións permitíndolle ó alumnado empregar o teléfono para facer un “Mentimeter”. Debían describir cunha palabra a XXVI Feira da Ciencia e da Cultura. Para boa parte do alumnado resultou interesante, divertida e sorprendente. Alegrámonos de que tódalas actividades foran proveitosas eagradecémoslle a Laura o tempo que nos dedicou e o agasallo de papiroflexia feito por ella. Xa o collemos como idea para o vindieiro curso.

 Visitas Virtuais aos Museos Científicos Coruñeses.

Na XXVI Feira da Ciencia e da Cultura, boa parte do alumnado do IES de Ribadeo Dionisio Gamallo tivo a oportunidade de visitar os museos científicos coruñeses.

O Departamento de Bioloxía, que foi o encargado da actividade, seleccionou para o alumnado de 1º ESO a visita á Sala Nautilus do Aquarium Finisterrae. Trátase da sala máis espectacular do acuario, unha gran piscina de 4,4 millóns de litros de auga onde nada os maiores peixes do Atlántico. Puideron ver meros, douradas, os grandes bancos de xardas e de xurelos e, por suposto, as quenllas, entre as que destaca Gastón, un Tiburón Toro macho de 2,5 metros de longo e 120 kg de peso.

O alumnado de 2º ESO visitou a exposición "Puro Swing" na Casa das Ciencias centrado na explicación dos experimentos pendulares de Galielo e Foucault que cambiaron a historia da ciencia, no segredo do botafumeiro mirar como a gravidade fai debuxos xeométricos e aprender a maxia con péndulos acoplados. 

Finalmente, na Domus, eliximos para 3º ESO a "Disección en directo do ollo" e para 1º de Bacharelato, a "Disección en directo dunha flor", ambas acompañadas de xogos interactivos coa aula.

Todas resultaron de interese e o alumnado mostrouse participativo. Nun curso condicionado pola pandemia e o protocolo anticovid, que fixo imposible a realización de prácticas de laboratorio, dende o IES de Ribadeo queremos agradecerlle aos Museos Científicos Coruñeses a súa colaboración.

 

 Visita vitual ós xacementos de Atapuerca na XXVI Feira da Ciencia e da Cultura ribadense

Ribadeo, 8 de xuño, 2021. Case para rematar a XXVI Feira da Ciencia e da Cultura ribadense, o alumnado de 4º ESO tivo a oportunidade de facer unha visita virtual ós Xacementos de Atapuerca en Burgos. Baixo o título “La trinchera del ferrocarril, en busca de nuestro origen” fomos recorrendo unha zona calcaria que inclúe xacementos tan importantes como A sima do elefante, A galería ou a gran Dolina. Explicáronnos que se trata da maior concentración de restos humanos da península e que alí se atoparon restos do antepasado máis antigo de Europa, o Homo antecessor, un homínido que chegou dende Africa e que é a última especie común entre os Homo neanderthalensis e os Homo sapiens. Non cabe dúbida de que foi unha actividade moi interesante e unha boa lección de evolución humana. Puidemos observar dende restos de mamíferos ata ferramentas de sílex pasando por restos humanos tan famosos coma o cránio número 5, coñecido popularmente como Miguelón que é o cranio de Homo heidelbergensis mellor conservado do mundo e recibe ese nome en honor a Miguel Indurain pois foi descuberto cando Miguel acababa de gañar o segundo Tour de Francia.

Tan só queda para os vindeiros días rematar algúns percorridos botánicos polo xardín que tiveron que ser aprazados pola chuvia e dende o IES de Ribadeo agradecen a colaboración do Museo de Atapuerca.

  

2021/04/13

Halo en Ribadeo

   Onte pola tarde, a eso das 18 horas formouse un halo arredor do Sol, facilitado polas nubes altas (cirros), tenues e frías, de cristais de xeo. Foi abondo longo, cunha duración de cousa dunha hora. Non é un fenómeno rarísimo, pero tampouco moi frecuente o ver unha especie de arco da vella arredor do Sol, cos tonos vermellos pola parte interior e os azuis pola exterior dunha circunferencia que se abre ós nosos ollos un ángulo duns 22º arredor da estrela. Deixo fotos de Goyi Gómez e miñas para ter a testemuña de como se vía a cousa onte. Neste caso non se formou un parhelio, e a primeira foto parece como co Sol descentrado, pero é un efecto da cámara, como se pode ver nas outras.

   Importante: as fotos están sen retocar!









2021/03/25

Que a Terra non sempre rota coa mesma velocidade?

   Unha nova do correo da ESA lembroume unha cousa que en xeral se pasa por alto e non se lle dá importancia: a rotación da Terra varía mi pouco no tempo, pero varía. Non é constante.

   A principal variación a longo prazo está asociada ás mareas: a Lúa (tamén o Sol, pero moito menos) ó producir ás mareas leva a un movemento da auga e a un rozamento desta coa superficie sólida, ralentizando o xiro ó ser o xiro da Lúa arredor da Terra moito máis lento (velocidade angular da Lúa na súa órbita) que o da Terra arredor do seu propio eixe (velocidade angular da rotación terrestre).

   Pero non é o único efecto a considerar, nin todos os efectos son para diminuír a velocidade angular e alongar o día: o derretemento do xeo das montañas actúa acortando a duración diaria, ó diminuír o radio medio de xiro da materia terrestre (diminúe o momento de inercia, e por conservación do momento angular, a velocidade angular aumenta). Tamén, a un prazo moito máis curto que a idade da Terra, actúan os cambios debidos a que a órbita da Lúa non é circular arredor da Terra, co que en consecuencia (conservación do momento angular) a velocidade angular da Lúa non é constante, nin a súa distancia á Terra, coa súa influencia na velocidade da auga e a cantidade de auga, e polo tanto, na velocidade de xiro do conxunto terrestre.

   Pero é que aínda hai máis. Están, por exemplo, os movementos debidos ós terremotos, desprazando masas de terra e variando o xiro en consecuencia, ou o derretemento de xeo e neve sobre a terra, que como foi dito máis arriba, vai parar ó mar e distribúese en toda a superficie, non só a unha distancia do eixe da terra equivalente á que estaba antes de derreterse, e fai variar o momento de inercia, ou a dilatación da auga, que tamén fai que o líquido se redistribúa pola superficie...

Desprazamento do terreo no terremoto citado.
Obtida do artigo referido.


   Efectos todos eles moi pequenos, pero que na actualidade poden observarse e estudarse. Incluíndo correntes oceánicas, ventos atmosféricos ou actividades humanas. Fenómenos que por certo tamén poden contribuír a variar lixeiramente o eixe terrestre.

  Custa pensar que cando a Terra se solidificou, o que chamamos hoxe 'un día' tiña entre seis e oito horas de duración, e un 'ano' consistiría en máis de 1000 amenceres e atardeceres. Hai dez anos, un terremoto de magnitude 9,0 en Xapón, de seis minutos de duración (e que causou mortes e destrucción), tamén acurtou a duración do día en 1,8 microsegundos (millonésimas de segundo) e cambiou a posición do eixe do corpo da Terra -a liña imaxinaria arredor da cal se equilibra a masa do mundo- uns 17 cm. (Nota: o eixe do corpo é o eixe de equilibrio de masa da Terra, mentres que o eixo de rotación oscila arredor del.)

   E unha cousa práctica: por que se ocupa a ESA diso? Pois, a máis de pola súa interese científica, por intereses prácticos como a boa sincronización e optimización do funcionamento dos satélites, precisando máis a súa posición en relación ás nosas cabezas e ás estacións de seguimento, e mellorando polo tanto a comnicación.

2021/01/20

Escalas: dun insecto a un elefante e máis aló, pasando polas persoas

   Un par de publicacións, (que recomendo, por certo) en xkcd, un sitio de webcomics curtos sobre ciencia, O mundo en escala 1/10000 e o mundo en escla 1/100000, lembráronme algo que no seu momento me sorprendeu abondo e que vou tentar que sorprenda a que lea isto para que vaia un pouco máis aló enterándose do tema, ou polo menos, que o considere para a usalo na súa discusión.

   En primeiro lugar, se alguén -unha persoa- multiplicara de pronto o seu tamaño, vería o mundo de xeito diferente. Como mínimo, dende máis arriba. E relativamente máis pequeno. O cambio mental que iso implicaría tería que ser adaptado ó uso dos obxectos, das paisaxes, etc.

   Poñamos que multiplicara por dous o seu tamaño. Pois os pés non lle caberían nos chanzos, iso cando a escaleira tivera altura abondo. Que se esquecera de usar a súa cama, e en xeral a súa casa... 

   Ou por dez, e entón unha parte das rúas de Ribadeo serían impracticables... menos mal que podería andar por riba das casas. Claro que non aguantarían o seu peso e sería un perigo. Tería que irse ó campo probar vida alí. a alimentación sería outro problema, como podes intuír se liches 'As viaxes de Gulliver'...

   E así sucesivamente, ata chegar ós tamaños x10000 e x100000 dos que falan nas tiras cómicas que liguei, con problemas de tropezós co monte Everest ou de levar protección solar por levar parte do corpo por riba da protección que brinda a nosa atmosfera contra os raios UV. Pero antes, moito antes, teríanse que considerar outros problemas que están relacionados coa forma (e que non aparecen nas tiras ligadas). Pensaches algunha vez o por que os insectos ou as arañas teñen patas finiñas en relación ó seu corpo mentres que os elefantes as teñen moi gordas?

   A cousa é que a masa ven sendo proporcional ó volume, e cando o tamaño-altura se duplica, o tamaño-sección cuadruplícase, e o tamaño-volume octuplícase. Así, unha persoa de 1,70 m e 80 kg, se pasara a medir dobre, pasaría a 3,40 m e 640 kg. Pero o grosor das śuas pernas só se cuadruplicaría. Logo se non modifica o seu perfil, cada unidade de superficie da sección das súas pernas tería que soportar un peso dobre. Por iso non existen arañas da altura das persoas: se de 1,7 cm de altura pasa a 1,7 m, cen veces máis, as patas terían que soportar por cada unidade de sección, 100 veces o que soportan agora. Inviable para as células que as constitúen. Podería dar un saltamontes de tamaño dunha persoa os saltos que dá, en relación ó seu tamaño? Se o intentara, partiría as patas no intento... E un colibrí que multiplicara por mil a súa lonxitude, podería voar? (xa non digo manterse no aire inmóbil!) É a razón pola que os maiores animais que existen son mairños: non necesitan patas dun tamaño imposible.

   Visto doutro xeito para ser factible: imaxina que por cada vez que duplicas o teu tamaño necesitas que as túas pernas aumenten o seu radio 1,4 veces máis para conservar a relación diámetro das pernas - peso a soportar. A túa figura sería de todo menos harmoniosa a pouco aumento que deseñaras...

   Pero os efectos de escala implican algo máis que as pernas. Así, as veas e arterias seguen a mesma relación de aumento de grosor que as pernas, co que necesitaríamos aumentalas relativamente ó aumentar a escala, o que deixaría menos espazo para os músculos ou ósos, imperceptible para pequenos aumentos, pero decisivo para aumentos grandes.

   E o cerebro? o tamaño aumentaría de xeito proporcional, pero as conexións prodúcense polos axóns, que seguen a mesma proporcionalidade de sección e superficie que as pernas, e que serían por iso incapaces de xestionar un aumento de ralacións proporcional ó volume... Ou a médula espiñal, que tería que aumentar máis rápido que o que lle corresponde por escala se quere atender de igual xeito que o viña facendo ás células do corpo... ou as sinais, que terían que aumentar o seu recorrido ó longo do corpo facendo que as respostas fasen máis lentas...

   Pódese continuar. Podes imaxinalo?

El Tiempo en Ribadeo - Predicción a 7 días y condiciones actuales.