2021/01/25

28 billóns de toneladas de xeo 'fundiron'

Un billón de toneladas de xeo nun cubiño, comparado con New York. Imaxe da ESA.

   A cifra é un cálculo, pero moi aproximado: 28 billóns de toneladas de xeo foron perdidas -por termo medio, pasaron a converterse en auga líquida- entre 1994 e 2017. Fundíronse en 23 anos. É dicir, algo máis -pouco- do que representa un cubo de 30 km de lado. Pode parecer pouco pola superficie (a metade da superficie ocupada pola provincia de Guipúscoa), pero a cousa cambia se pensamos que a altura sería próxima a catro veces a do Everest... E, para rematala, a taxa de perda está empeorando, tendo pasado de 0,8 billóns por ano ó comezo a 1,3 billóns por ano ó final dese período: a provincia de Guipúscoa cuberta cunha altura de xeo de 750m.

   É só unha cousa máis, relacionada con outras: nese período, a atmosfera lévase quentado a razón de 0,26º C/década, e o mar, 0,12 ºC/década dende 1980. E incrementando a taxa.

   Si, o clima está cambiando...

Máis, na nova da ESA.

2021/01/23

71 edicións de 'El rincón de la ciencia'

   Unha revista escolar... Hai a quen iso de 'revista escolar' lle parece pouca cousa. Por iso, aclaro neste caso, úsoo como cualificativo de orixe, non de calidade. E é que ter editados 71 números de 'El rincón de la ciencia' no IES Victoria Kent de Torrejón de Ardoz indica algo máis que facer unhas follas falando de algo de ciencia. Implica anos de traballo e esforzo coordinado de profesores e alumnos, e un saber facer -aínda que só fora como consecuencia do anterior- que eleva o listón para converter a publicación en desexable. O comentario de textos, de 'Ciencia sin ficción' a 'Fantasmas de la ciencia española' ou 'Guía de aves del Jardín de las Delicias' Pode dar á imaxinación outra visión do que é a revista...

   Deixo abaixo parte da portada da web da revista tomada hoxe mesmo. Para ir facendo boca.

Ciencia, si. Pero mulleres e homes son quen a fan...

Muller ensinando xeometría, ilustración ó comezo dunha tradución medieval dos 'Elementos' de Euclides, collida de Wikimedia Commons.

  Ás veces tendemos a crer que a ciencia é algo aséptico, determinado, sen volta. Pero non é así. Non o é porque xa hai tempo que se coñece que a 'produción' científica dun país depende dos cartos ou da cultura. E, tamén, a nivel particular, do xénero. Si, de se quen mira a ciencia é muller ou home, xa dende o primeiro momento, ou da decisión de se se pretende ser científico. Ah! xa rematei, mesmo sen querer, científico nun 'o' e non nun 'a'. E é que na miña cabeza, a palabra está asociada ó masculino. Será porque a muller estivo relegada na ciencia ata o de agora? A historia está chea de mulleres que deron a titularidade dos seus traballos científicos ó seus homes, ós seus irmáns... ou doutras que se atoparon con teitos de cristal que impediron que saíran dunha segunda fila de investigación, onde, non obstante, brilaron. Ou doutras que, nais, esposas, foron relegadas a eses papeis pola sociedade, polos seus homes...

   E chegamos á actualidade. Unha actualidade onde cremos na igualdade pero seguimos a practicar a desigualdade por costume, mesmo mental. De aí a importancia de estudos que nos lembren que dita desigualdade existe e hai que poñer medios -mesmo poden ser sinalados polo estudo correspondente- para deixala a unha beira. Polo ben de todos. Das mulleres, por suposto. Da humanidade, tamén. Pero tamén, mesmo dos homes. Estudos como o afrontado por Laila Al-Soufi Novo e Marta Veiga Izaguirre a partir da enquisa 'A ciencia como profesión', difundido a través de Xuvenciencia.

   As conclusións (e algúns comentarios e explicacións) foron publicados no blog de Xuvenciencia. O título das diferentes seccións xa da unha idea non só das diferentes vertentes tratadas senón tamén dos diferentes campos influenciados (e a influenciar de xeito diferente) na carreira científica das mulleres. Aquí as ligazóns ás entradas: 

Homes, mulleres e STEM. Toma I: cuestións preliminares,

Homes, mulleres e STEM. Toma II: a vocación,

Homes, mulleres e STEM. Toma III: as áreas de coñecemento,

Homes, mulleres e STEM. Toma IV: as expectativas,

Homes, mulleres e STEM. Toma V: as aptitudes,

Homes, mulleres e STEM. Toma VI: o estereotipo e o arquetipo,

Homes, mulleres e STEM. Toma VII: as conclusións.

2021/01/20

Escalas: dun insecto a un elefante e máis aló, pasando polas persoas

   Un par de publicacións, (que recomendo, por certo) en xkcd, un sitio de webcomics curtos sobre ciencia, O mundo en escala 1/10000 e o mundo en escla 1/100000, lembráronme algo que no seu momento me sorprendeu abondo e que vou tentar que sorprenda a que lea isto para que vaia un pouco máis aló enterándose do tema, ou polo menos, que o considere para a usalo na súa discusión.

   En primeiro lugar, se alguén -unha persoa- multiplicara de pronto o seu tamaño, vería o mundo de xeito diferente. Como mínimo, dende máis arriba. E relativamente máis pequeno. O cambio mental que iso implicaría tería que ser adaptado ó uso dos obxectos, das paisaxes, etc.

   Poñamos que multiplicara por dous o seu tamaño. Pois os pés non lle caberían nos chanzos, iso cando a escaleira tivera altura abondo. Que se esquecera de usar a súa cama, e en xeral a súa casa... 

   Ou por dez, e entón unha parte das rúas de Ribadeo serían impracticables... menos mal que podería andar por riba das casas. Claro que non aguantarían o seu peso e sería un perigo. Tería que irse ó campo probar vida alí. a alimentación sería outro problema, como podes intuír se liches 'As viaxes de Gulliver'...

   E así sucesivamente, ata chegar ós tamaños x10000 e x100000 dos que falan nas tiras cómicas que liguei, con problemas de tropezós co monte Everest ou de levar protección solar por levar parte do corpo por riba da protección que brinda a nosa atmosfera contra os raios UV. Pero antes, moito antes, teríanse que considerar outros problemas que están relacionados coa forma (e que non aparecen nas tiras ligadas). Pensaches algunha vez o por que os insectos ou as arañas teñen patas finiñas en relación ó seu corpo mentres que os elefantes as teñen moi gordas?

   A cousa é que a masa ven sendo proporcional ó volume, e cando o tamaño-altura se duplica, o tamaño-sección cuadruplícase, e o tamaño-volume octuplícase. Así, unha persoa de 1,70 m e 80 kg, se pasara a medir dobre, pasaría a 3,40 m e 640 kg. Pero o grosor das śuas pernas só se cuadruplicaría. Logo se non modifica o seu perfil, cada unidade de superficie da sección das súas pernas tería que soportar un peso dobre. Por iso non existen arañas da altura das persoas: se de 1,7 cm de altura pasa a 1,7 m, cen veces máis, as patas terían que soportar por cada unidade de sección, 100 veces o que soportan agora. Inviable para as células que as constitúen. Podería dar un saltamontes de tamaño dunha persoa os saltos que dá, en relación ó seu tamaño? Se o intentara, partiría as patas no intento... E un colibrí que multiplicara por mil a súa lonxitude, podería voar? (xa non digo manterse no aire inmóbil!) É a razón pola que os maiores animais que existen son mairños: non necesitan patas dun tamaño imposible.

   Visto doutro xeito para ser factible: imaxina que por cada vez que duplicas o teu tamaño necesitas que as túas pernas aumenten o seu radio 1,4 veces máis para conservar a relación diámetro das pernas - peso a soportar. A túa figura sería de todo menos harmoniosa a pouco aumento que deseñaras...

   Pero os efectos de escala implican algo máis que as pernas. Así, as veas e arterias seguen a mesma relación de aumento de grosor que as pernas, co que necesitaríamos aumentalas relativamente ó aumentar a escala, o que deixaría menos espazo para os músculos ou ósos, imperceptible para pequenos aumentos, pero decisivo para aumentos grandes.

   E o cerebro? o tamaño aumentaría de xeito proporcional, pero as conexións prodúcense polos axóns, que seguen a mesma proporcionalidade de sección e superficie que as pernas, e que serían por iso incapaces de xestionar un aumento de ralacións proporcional ó volume... Ou a médula espiñal, que tería que aumentar máis rápido que o que lle corresponde por escala se quere atender de igual xeito que o viña facendo ás células do corpo... ou as sinais, que terían que aumentar o seu recorrido ó longo do corpo facendo que as respostas fasen máis lentas...

   Pódese continuar. Podes imaxinalo?

El Tiempo en Ribadeo - Predicción a 7 días y condiciones actuales.