Batendo marcas no tempo

140 días, contando hoxe. Quedan 215 para completar o ano. En Ribadeo leva chovido xa máis que en todo 2010, 2004 ou 2012. Segue sendo, con diferenza, o ano do século no que máis leva chovido ata un día como hoxe, no que por certo, loce o sol. E seco tería que ser o resto do ano para non acadar unha nova marca de choiva no conxunto anual. Veremos. De pronto, a liña correspondente a este ano na Pedro Murias destaca de xeito nídio sobre o resto, acumulando 1/3 máis sobre o ano máis chuvioso ata o momento.

Celebrada a XIX Feira da ciencia de Ribadeo

Celebrouse a XIX Feira da ciencia de Ribadeo o 10 e 11 de abril de 2013, como unha 'feira de abril'...
Dúas visións:
1.Asistente, ex-feirante:
Unha ollada á XIX edición da Feira da Ciencia de Ribadeo
Esta última edición da Feira da Ciencia de Ribadeo, tivo lugar no IES de Ribadeo, de recente creación. Foi emplazada nun espazo máis reducido que outros anos anteriores, mais non por iso, resultou menos interesante e chamativa. O protagonismo levárono principalmente os alumnos máis novos do centro, que explicaban nerviosos e cheos de entusiasmo os seus traballos, pero tamén, algúns rapaces de cursos posteriores contribuíron cos seus proxectos a esta exibición científica.
Moitos dos traballos expostos, versaban a cerca de curiosidades científicas, como por exemplo: “o ovo brincador”, no que se vía o resultado de sumerxir un ovo en vinagre, e como ían mudando as súas propiedades co paso do tempo, había tamén un conxunto de traballos de Astronomía, cos que se explicaba como era o movemento dos planetas e as súa situación con respecto do Sol, pequenos estudos estatísticos, como o que se realizou a cerca da cantidade de froitas que consumían diariamente os habitantes dunha parroquia de Ribadeo e cales eran as máis ixeridas por esta poboación... os alumnos de bioloxía de 4º da ESO, tamén presentaron un extenso e interesante estudo do Río Pequeno. Así mesmo, outras curiosidades da vida cotiá, foron expostas, como un traballo no que se explicaba cómo foran construídas as pirámides exipcias e porque así e non doutro xeito, e no ámbito tecnolóxico, cómo funciona un coche solar.
Estes son só unha pequena mostra do que nos puidemos atopar nesta edición da feira da ciencia. Como tódolos anos anteriores, estivo moi concurrida, constantemente había visitas, tanto de alumnos deste centro (ou doutros da vila), como de profesores, nais e pais… Todos con un obxectivo en común: aprender e achegarse de forma informal á ciencia.
2.Coordinador (...eu):
Un novo centro, unha nova feira. Unha nova historia, despois de 18 edicións previas. Novos actores para un mesmo acto diferente.
A FEIRA DA CIENCIA DE RIBADEO 2013 tivo o seu momento o 10 e 11 de abril no taller de Tecnoloxía da ESO do noso IES de Ribadeo. Ese foi o lugar. O espírito, o dos 63 alumnos e alumnas de 1º de ESO, mais xente de 4º e tamén de 2º de BAC, e os visitantes, que foron case todos os alumnos de diúrno, mais xente de 6º e 5º de primaria do C.P. Grregorio Sanz, mais pais, profesores, ...
O que foron unha trintena de traballos de difusión, reprodución ou investigación nos que cadaquén puxo o seu gran de area. Traballos como o do Proxecto ríos, co amplo estudo do río Pequeno, O ovo brincador, calificado na enquisa mesmo como un produto blandiblub, O aire pesa ou O aire ocupa, incidindo nas características do medio no que vivimos, Que ves?, coas súas sensacións equívocas, O coche solar, curiosidade de tecnoloxía ó noso nivel, As teas do mundo , estudo dos materiais que usamos para recubrirnos, ... entre outros moitos que non se citan para non alongar esta pequena nota.
Unha experiencia, unha vez máis, tanto de vivencia nun entorno diferente como de relación cos compañeiros e compañeiras na elaboración dos traballos e a exposición como no guiado de grupos, unha visión da aprendizaxe a partir de proxectos concretos, ... sempre mellorable, nunca prescindible.
A escaso medio ano do comezo do funcionamento do IES, a feira representou tamén un ensaio, unha experiencia para realizacións futuras, tratando de mellorar no futuro a feira a e aprendizaxe. De aí que se pasara unha enquisa ós visitantes, que se está a recoller e será analizada para ver diferentes opinións e aprender, tendo en conta non só opinións ou xuízos, senón consellos, que tamén foron pedidos e seguirán a selo no futuro, invitando a participar a todos... nos consellos e tamén no futuro da actividade.

Un ano máis, a feira da ciencia en Ribadeo

Un ano máis, xa estamos na primavera, e con ela, xa ten chegado a época da feira da ciencia de Ribadeo. 

Dende 1995, ano tras ano vénse celebrando en Ribadeo unha exposición de ciencia feita por e para escolares, aínda que houbo anos que foi unha exposición de ensino e case sempre as visitas superaron as meramente escolares. Solíase facer no IES Porta da Auga, pero este ano os dous IES fusionáronse, polo que faise no IES de Ribadeo, o único que hai, no edificio do antigo Instituto Laboral, que comezou chamándose 'Carlos Mª Rodríguez de Valcárcel'.

Coas cousas do traslado, haberá que experimentar este ano non só nos proxectos, senón na propia feira. Polo momento, reducindo a súa extensión e polo tanto, os traballos expostos, así como as visitas.

Os días, mañá mércores e pasado xoves:

O aire pesa: un vídeo ilustrativo realizado por Eric González

O vídeo, sen querer, gravado por un alumno, ten unha trampa en relación á explicación de peso do aire. Véla?
O seguinte xa non ten 'trampa nin cartón':

Da tensión superficial da auga

Chegou a min, da man dun familiar, unha foto colgada en twitter. Deixo a referencia:

vgutierrez_ Víctor Gutiérrez 21 mar

Mirad qué bien se aprecia en esta foto (ojo a la sombra) la tensión superficial del agua. #ciencia (cc @microsiervos) pic.twitter.com/z9BGInk4LO

A cousa é bonita. Pero nin quen a puxo no twitter nin eu a puxemos (só) por iso. Manifesta unha cantidade de información moi grande sobre a tensión superficial e a óptica. En primeiro lugar, a distinguir na sombra do fondo o corpo da avéspora da zona da superfiice distorsinada polas patas: esta última ten unha beira brilante debido á concentración dos raios desviados, o que non ocorre naturalmente coa sombra.
En segundo lugar, podemos interpretar que as patas medias son as que cargan con maior peso, pois a deformación que se observa na sombra é maior nelas. Asemade, a súa pata traseira esquerda está impulsando: é maior que a dereita, a pesares de que o abdome do animal máis ben está na outra posición.
En terceiro lugar, a posición de luz, cámara e profundidade pódense estudar con detalle a partir de cousas como o tamaño das deformacións ou a forma da proxección das sombras das patas (extrapolando, da punta delas) e punta do abdome en relación coa forma correspondente do insecto.
E máis ... pero non se trata dunha exhaustividade ou profundidade do comentado, senón de ver como unha situación sinxela tomada cunha cámara pode dar lugar a un estudo en profundidade...
* entrada para o antroido da física de marzo 2013, capitaneado por 'Cuantos y cuerdas'*

Unha visualización da suma de ondas na prática

Un pouco de ficción real para denotar a composición de ondas ...


entrada participante no XXXIX carnaval de la física, acollido por cuantozombi.

Sinxelamente, un efecto coa luz

A temperie ribadense no 2012 (III)

(1ª parte) (2ª parte)

4.Tendencia
A máis da temperatura e choiva, poden recollerse moitos outros datos meteorolóxicos para dar unha idea máis completa do tempo que pode facer en Ribadeo, ou mesmo sinxelamente, para comparar con outros tempos e lugares.
Mais, coas medidas xa recollidas para as gráficas publicadas con anterioridade, cunha análise máis detallada, poden obterse datos interesantes, sen cansar demasiado. Así pasa por exemplo, cos 14 ºC de media que Ribadeo ten no ano (dato recollido na primeira parte desta serie de artigos) ou as temperaturas medias de meses que poden resultar máis interesantes de primeiras, como xullo (18,4 ºC) ou agosto (19,1 ºC), ou para promocionar, como setembro (17,5 ºC), datos que non é doado atopar nas guías turísticas de Ribadeo, e que pola súa bonanza, coido que deberan figurar.
Para rematar, deixo os últimos dous gráficos, realizados cos mesmos datos da primeira entrega, e que representan os días de cada ano que Ribadeo rexistrou nalgún momento temperaturas por riba de 25 ºC (o superior) e por baixo de 3 ºC. Ambos falan ás claras dunha tendencia que se nota no adianto da primavera ou na floración dalgunhas árbores dúas veces nun ano, co correspondente stress, cansanzo e debilidade do exemplar. Trátase do aumento das temperaturas observadas ano tras ano, que se revela nestes gráficos particulares de xeito máis claro, traducido en que por termo medio cada ano aumenta máis dun día o número de rexistros diarios con temperaturas de máis de 25 ºC, e tamén diminúe do mesmo xeito o número de rexistros diarios con temperaturas por baixo de 3 ºC.
Cos poucos datos tomados, non se pode falar máis que dunha tendencia, pero é unha tendencia que está en liña co tan discutido cambio climático a nivel mundial e á súa orixe nas actividades humanas.
Así, dentro do século, os tres anos con máis días con temperaturas superiores a 25 ºC están incluídos nos catro últimos, sendo os dous últimos os que acadan maior número de días con esa circunstancia. Asemade, os dous primeiros anos do século están entre os tres con menor número de días con algunha medida de temperatura superior a 25 ºC. E de xeito correspondente, tamén os dous últimos anos están entre os catro con menos días con medicións por baixo dos 3 ºC, mentras que os tres primeiros (de 2002 faltan datos do inverno para considerar o ano enteiro) están entre os cinco com maior número de días por baixo dos 3 ºC ....

 Partes anteriores: Segunda parte e Primeira parte

Ribadeo e o cambio climático

Antonte foi un día frío para Ribadeo. Mais, a xente dixo que onte era máis frío, e unha vez consultados os datos meteorolóxicos, está claro que andaba errada. É doado facerse unha idea falsa da temperie que ven en cada momento, de xeito algo semellante a como ás veces, menos datos poden resultar en máis claridade.
En relación ó primeiro, onte, a temperatura en Ribadeo foi superior á de antonte, en varios graos, mentras que había xente que dicía que facía máis frío. O quid está no que se chama sensasión térmica, que depende da temperatura, pero tamén do vento e da humidade, e que fai sentir unha sensación de máis frío por acción do vento. E onte houbo abondo vento.
En canto ó que dicía de menos datos e máis claridade, en Ribadeo o cambio climático está visible en pequenos detalles, como o adiantamento das estacións meteorolóxicas e cousas relacionadas, como a floración ou a saída de follas, que fai ique algunhas árbores sofran stress. Deixo abaixo unha táboa feita coas temperaturas máximas recollidas na Pedro Murias, pero tomando só o número de días en cada ano nos que a temperatura medida nalgún momento superou os 25 graos. A tendencia ascendente é clara, podendo dicir que aumenta de media máis dun día por ano ...

... aínda estando lonxe de ser un número de anos e medidas abondo como para dicir que en Ribadeo estamos sufrindo o quencemento climático.
Por certo, hoxe hai 5 anos que tíñamos sobre nós o 'Klaus'.
Entrada participante en 'el carnaval de la física', coordinado en enero de 2013 por Eureka.

A temperie ribadense no 2012 (II)

(1ª parte)(3ª parte)

3.Choiva

Continuando coa recollida de datos da estación meteorolóxica da Pedro Murias, atopámonos con que a serie fiable de choiva ten asemade unha lonxitude menor do conxunto total da datos recollidos, abranguendo igual que no caso de temperaturas, dende o 2003. Aínda así, con datos incompletos de 2001 e 2002, ditos anos están incluídos nas gráficas seguintes.

En termos xerais, podemos dicir que as choivas deste ano aínda se apartan do réxime medio, mais é normal que haxa desviacións nunha ou noutra época.

3.1. Choiva media.

A táboa cos datos recollidos é a que aparece á beira (tab1). Nela xuntei o resume de datos referentes a choiva.

Na primeira liña baixo os anos, aparece o total choiva caída 2001-2012 (a ter en conta que os datos de 2001 e 2002, como dixen, son incompletos, co que o total sería maior). Na última ringleira, aparece a media diaria de litros por cada metro cadrado caída ó longo do mes correspondente.

3.2. Choiva media anual.

Represéntase (gráfico 1) o dato do promedio de choiva acumulada para cada día do ano, numerados e con divisións no gráfico que agrupan de xeito aproximado dous meses. Ista representación da media de choiva acumulada ó longo dun ano para un día dado é unha gráfica que sorprende ó facela pola súa limpeza. Vese que a cantidade de choiva caída vaise incrementando lóxicamente, pero distínguense zonas de máis precipitación e zonas de menos. 

Se se divide a gráfica por tramos, pódese observar que ata o día 160 aproximadamente (10 de xuño), o réxime de choivas é prácticamente constante, pouco maior de 2,5 L/m² e día. De aí ata aproximadamente o comezo astronómico do outono (21 de setembro), é dicir, prácticamente o período de verán, o réxime baixa a súa media, pasando a pouquiño máis de 1 L/m² e día de xeito uniforme. De aí e ata comezo de decembro (pouco máis de dous meses, o comezo do outono), de novo volve a producirse unha uniformidade de choiva, pero esta vez en maior cantidade, sobrepasando os 4 L/m² e día. O mes de decembro volta a ter un réxime de choiva semellante ó de comezos de ano.

O gráfico 2 representa un desglose de datos ano por ano, seguindo a táboa, onde se pode observar que no 2006 (1300 L/m²) choveu máis do doble que no 2004 (600 L/m²), e que o ano 2012, a liña máis grosa, é o terceiro máis seco do que levamos de século, sendo tanto o seu inverno como o seu verán as estacións máis secas, rematando ambas sendo o ano máis seco ata dito momento. Unha nota: para comparalo cos outros dous gráficos que represetan a acumulación de choiva, hai que ter en conta que a escala vertical é diferente neste caso, sendo a parte alta 1 400 L/m2 neste caso, fronte a 1 000 L/m2 nos outros dous.

O gráfico 3 (que se corresponde coa liña grosa do gráfico 2), correspondente á choiva que se foi acumulando durante o 2012, pode compararse co gráfico 1, correspondente coa media anual. En dita comparación, obsérvase que as choivas da primavera o inverno e foron medias, por contra das escasas do inverno e o outono.

3.3.Choiva media mensual.

O Gráfico 4 complementa ó anterior, representando a choiva caída cada día do pasado ano. Os picos corresponden na gráfica anterior cos momentos da liña máis inclinada, recollendo cada un dos tres días máis chuviosos uns 30 L/m²

O gráfico 5 corresponden á media de choiva diaria considerada mes a mes durante 2012, podendo poñerse en relación cos gráficos 3 e 4. O Gráfico 6 represetna os mesmos datos que o 5, pero indica á vista de xeito máis doado que a choiva acumúlase nos meses de outono, e que as diferenzas intermensuais son abondo bruscas, correspondendo coas diversas épocas do ano, ó contrario do que pasaba co gráfico semellante de temperaturas, que tiña unha evolución suave.

A temperie ribadense no 2012

Primeira Parte.

(2ª parte) (3ª parte)

Rematou 2012. Un ano máis, un ano menos, segundo como se mire, sen grandes excesos meteorolóxicos, a diferenza doutros anos anteriores. Cos datos recollidos na Granxa-Escola Pedro Murias, pódese trazar unha semblanza da temperie en Ribadeo o pasado ano
1.Introducción
En Ribadeo contamos coa estación meteorolóxica da Pedro Murias, que D. Luciano Zubillaga mantén en perfecto funcionamento na actualidade. Do pasado, dispóñense de series de datos de diversos períodos, e hoxe, semanalmente, o mesmo Luciano fai un resume dos datos da estación manual para a Comarca.
A estación ten dous conxuntos de instrumentos. Un manual, ó que corresponden os citados datos de diversas épocas, aínda sen analizar. O outro automático, que foi incorporando instrumentos e que no que ten relación con temperaturas, comezou a funcionar no 2001, pero que nos seus comezos non representa un conxunto harmónico por faltarlle abondos datos invernais ata 2003.
Os conxuntos de datos de ambas estacións parecería que son intercambiables, pero por cuestións técnicas só son relativos, o que fai que nun primeiro estudo sexa preferible ter en conta só un deses conxuntos. Por estar accesibles en internet ata a actualidade, elixín o conxunto de datos da estación automática. 2.Temperaturas
A temperatura últimamente soe chamar máis a atención que outras variables meteorolóxicas por cuestión do cambio climático. Mais, facendo referencia case exclusiva á temperatura  dun só ano, non se poden esperar mostras de dito cambio, que implica períodos de tempo moito máis longos.
2.1. Temperaturas medias diversas.
A táboa cos datos recollidos é a seguinte:

Nela xuntei o resume de datos referentes a temperaturas.

En negro, na primeira liña, aparece o promedio de temperatura anual dos anos 2003-2012. En azul, as medias mensuais dende o 2003 ata hoxe mesmo (por exemplo, os 10,2 ºC de xaneiro corresponden á media de temperatura de tódolos xaneiros de 2003 a 2012). E na penúltima liña, a media anual acumulada dende o 2003, que vemos que case non se move, aínda que poñendo os datos con máis decimais ten unha pequena tendencia á suba
2.2. Temperaturas medias anuais.
Represéntase abaixo os datos dos promedios de temperaturas anuais, observando que se ben 2012 foi máis quente que a maioría de anos do século, está lonxe das marcas de 2006 ou 2011, medio grao por baixo. 

En conxunto, a temperatura media anual indica diferenzas de medias anuais de ata 1ºC en Ribadeo, entre o 2010, o ano máis frío, e o 2011, o máis cálido, tendo o ano recén rematado unha temperatura xusto media entre os dos anteditos.

A gráfica anterior é temperatura media anual acumulada, que como é de esperar vai variando cada vez menos, estebilizándose, aínda que cunha pequena tendencia a subir.
2.3.Temperatura media mensual.
A temperatura media mensual ó longo destes últimos anos (2003 en diante) da unha gráfica que é característica, cun máximo en agosto, seguido de preto por xullo, e un mínimo en febreiro, seguido de preto por xaneiro, correspondendo con que as temperaturas diarias máximas se rexistren uns 45 días despois de S. Xoán e as mínimas, uns 45 días despois de Sta. Lucía.

A gráfica típica de temperaturas mensuais pode complementarse con outra que expresa os mesmos datos cunha visualización diferente, na que se presenta a temperatura media como un curioso óvalo simétrico, inclinado debido ó desfase entre as máximas/mínimas e os puntos básicos astronómicos recollidos polo calendario.

 

É dicir, son os mesmo datos anteriores, expostos nun tipo de gráfica diferente. É claro o desfase de do máximo de temperatura uns 45 días en relación ós eventos astronómicos (por exemplo, o máximo de temperaturas a comezos de agosto, tendo sido o solsticio de verán o 21 de xuño)

-2ª parte- -3ª parte-

Unha vista astronómica

Foi no Nadal. A imaxe está collida da ESA, e presenta Xúpiter e os seus catro satélites galileanos á vista preto da Lúa case chea ...

O tamaño do diámetro de Xúpiter é dunhas doce veces o da Terra (unhas 48 veces o da Lúa), e a distancia, na foto, uns 600 Mkm, unhas 1 700 veces a distancia á Lúa. Isas relacións fan que a Lúa se vexa abondo máis grande que Xúpiter (unhas 30 veces)