Nota de prensa sobre o Galego

Adxunto unha nota de prensa da Asociación de Ensinantes de Ciencias de Galicia:

O GALEGO E O ENSINO DA CIENCIA

A Xunta Directiva da Asociación de Ensinantes de Ciencias de Galicia (ENCIGA), que está presente no eido da educación secundaria dende hai máis de vinte anos e que conta con case un milleiro de profesores e profesoras no ámbito da Física, Química, Bioloxía, Xeoloxía, Matemáticas e Tecnoloxía, dende o coñecemento e a experiencia de tan prolongada presenza, pon de manifesto:
- Que os profesores e profesoras que participan nas actividades de ENCIGA desenvolven as súas actividades docentes en centros escolares situados en cidades, vilas grandes e pequenas e con moi variadas situacións sociolingüísticas.
- Que, polas súas actividades e antigüidade, é a asociación de profesores de ciencias máis importante no ámbito da secundaria das que hai no territorio español.
- Que esta asociación ten publicado ata hoxe 67 números da súa revista –Boletín das Ciencias– en galego, o que supón preto de mil cincocentos artigos dedicados ao ensino das ciencias na secundaria.
- Que leva celebrados 21 congresos anuais, nos que se teñen presentado unhas 800 comunicacións, cuxa inmensa maioría se expuxeron en galego.
- Que profesores e profesoras que colaboran ou colaboraron nas actividades de ENCIGA se contan entre os mellores profesionais no seu ámbito, como queda demostrado por teren recibido o recoñecemento de institucións e organismos de todo tipo, tanto de Galicia como de fóra dela.
- Que nunca nas súas actividades, asembleas, comunicacións, artigos, etc., se ten producido ningunha intervención no sentido de manifestar que o uso do galego poida producir ningún tipo de atranco na aprendizaxe dos contidos científicos, ou
en calquera outra acción que sexa propia do ensino na secundaria.
Por todo isto, MANIFESTAMOS que:
Calquera intención de situar o galego como un problema no ensino, en calquera etapa educativa, non se corresponde coa realidade e non se sustenta en ningunha razón didáctica ou pedagóxica.

Ensinantes/aprendices

Onte rematou en Viveiro o XXXII Congreso de EnCiGa, a asociación de ensinantes de ciencias de Galicia. Para unha reseña de tódalas actividades, ou, no futuro próximo, as comunicacións escritas, remito á páxina de Enciga. Mais non me resisto a deixar unhas pinceladas a máis dos post da comunicación "A Ciencia na Galipedia" e poster "Selectividade Galego e Física: uns datos parciais" que levei e xa puxen.
En primeiro lugar, unha foto para a directiva de EnCiGa, constituída agora só por mulleres coa presidencia de María Inés García Seijo, despois de moitos anos de presidencia de Paulino Estévez:

Coido que o merecen pola súa labor nunha sociedade que na actualidade conta cuns 500 membros e é dinámica abondo como para organizar o congreso e publicar a revista a máis doutras actividades.
Como todos os anos, o congreso foi un crisol de ideas diversas manifestadas a traverso de conferencias, obradoiros, comunicacións ou paneis, pero tamén un lugar onde crear e manter comunidade arredor do ensino da ciencia tendo como piares persoas, os congresistas.
Destacaría moitas cousas que apreciei, pero iso supón deixar sen xulgar os tres cuartos de cousas que literalmente, non puiden atender por ser simultáneas coas que si puiden atender. Por iso, só unhas pinceladas sobre as conferencias.
A primeira, sobre a táboa periódica, de Manolo Bermejo, sorprendeume polo artellamento de datos que me fixo descubrir algúns recovecos dun tema sobre o que parece que está todo dito hai tempo. Todo dito, pero non todo comprendido e relacionado polos ouvintes, como puiden comprobar. A conferencia titulábase 'Ten vida a táboa periódica?' Quedou confirmado que si.
Na segunda, "Galicia, unparaíso xeolóxico", J.F. Canosa deixou ganas no público dun coñecemento máis profundo da nosa terra, da súa constitución, dos seus pregues non sempre tan suaves...
O sábado, Olalla López Costas deslumbrou cou negrura dos restos humanos: "A ciencia dos esqueletos: Xanelas ao pasado" non só abriu esas xanelas de coñecemento, senón que dexiou unha visión de que aciencia que se fai en Galicia ten concexións internacionais coas que se trata codo a codo. E tamén abriu esas fiestras sobre  a historia itnerpretada a traversdo dos seres vivos, das persoas  que viviron nun determinado período, da súa alimentación, enfermidades e relación entre ambas.
En fin, quedo con ganas de expoñer máis cousas do congreso, pero será en todo caso noutras entradas.

Charla de Ángel Carracedo: Xenes, enfermidades e historia de Galicia

    Escoitar a Ángel Carracedo nunha charla é unha delicia. Téñoo experimentado nalgún congreso de Enciga no que interviu, e esta vez volveu repetirse. Chámoo charla pola proximidade do conferenciante co público e a suavidade do transcurso tanto do tempo como das ideas, mais o título  é conferencia, algo que dá idea da contundencia da transmisión do seu coñecemento. Ambas condicións cumpre.

    Gravado e logo preguntado, autorizou que colgaraa gravación en internet. Aí vai, acompañada de algunha foto de diapositivas que amosou cara ó final da exposición.:

    Charla de Ángel Carracedo: Xenes, enfermidades e historia de Galicia no Congreso de Enciga. Ponteceso, 20221117, IES Eduardo Pondal

En torno dunha cea

artigo enviado para a súa publicación en Enciga.
En torno dunha cea
(Reflexións subxectivas)
- Nota: non se refire á última cea... -
Tratándose da revista de Enciga, cabe esperar que este artigo verse sobre, poñamos por caso, a física ou a química do xelado que serviron na cea do Congreso. Nembargantes, non é así.
Queda á benevolencia dos editores primeiro e dos lectores despois que consideren o artigo ou non, pero no seu momento fixen a proposta de que a revista servira para tratar tamén temas societarios, e intento levar adiante o que dixen.
Istas reflexións son subxectivas e non obxectivas porque non tratarei tanto de analizar as cousas dun xeito racional como sentimental. Así, aproveito para facelo tamén dunha forma desenfadada, seguramente diferente dos artigos que acompañn a este na publicación.
Corroborei nada máis chegar ó restaurante (como calquera outro asociado) que había ás 11:30 da noite unhas catro ou cinco veces máis persoas que hora e media antes na asamblea. Creo que non ten nada de raro que así sexa; polo menos, a asistencia á xunta non é anormal en relación ó que sucede noutras sociedades. Pero non deixa de chocar.
Congregar socios é diferente de agregar socios, e por suposto de agredir. O que tivemos o día 26 de novembro foi un congreso, non un “agreso”. No mesmo sentido que xuntar e sumar, congregar ten un significado abondo diferente de agregar. O primeiro é engadir, xuntar, mentres o segundo implica máis o sentido de anexar. En canto a congreso, trátase de reunir, congregar para deliberar, tratar cuestións previamente fixadas. No noso caso, sobre o ensino das ciencias, a aprendizaxe ou a asamblea anual. Fóra do programa, congreso tamén é ver a Miguel ou a Ramón, que facía moito tempo que non os vía e con quen teño charlas de todo tipo, incluídas as relacionadas con desenvolvemento da profesión (somos “profesores”, ¿non?). Inclúen o contarnos cousas, animarnos mutuamente (razón fundamental ista)... Para boa parte de nós, este “curriculum oculto” é o máis importante.
É dicir, nun congreso, nunha asociación, búscase máis resaltar os resultados en conxunto que os de cada un, ou os intereses particulares dun subconxunto ou sección.
Por eso, polo coñecemento entre os membros, lanzo unha nova proposta: que co boletín se actualice a lista de socios e todos teñamos á nosa disposición a forma de poñernos en contacto. Desque hai a lei de protección de datos, o facer eso sen permiso é ilegal, como me fixeron ver. ¿Hai inconvinte en poñer as direccións a disposións de tódolos membros? Eso é algo a decidir por cada un de nós.
Retomo outra xa feita na asamblea: Como non se pode decidir nas reunións sobre todo un ano nada máis que en liñas xerais, e hai veces que se consideran necesarias particularizacións, pode que un bó instrumento complementario fora o crear unha lista de correo sobre a sociedade, incluíndo, entre outros, ese tema. Claro que eu non podo ocuparme deles, e os pasaxeiros con dereito a remo (citado na reunión, en similitude con Asterix e Obelix) dame a impresión que xa teñen abondo. Está claro que de asamblea en asamblea non se conecta para cambiar as ideas nin formar directivas novas.
Por eso, tamén pode que sexa convinte o facer unha análise de calidade da avaliación, agora que están de moda as normas de calidade, e facer unha avaliación, co que antes teríamos que ver os obxectivos da mesma, escoller os criterios, ver os contidos, ... en fin, creo que de eso todos debemos saber algo, non só os da directiva, e como se poden facer aportacións ó longo de todo o proceso necesario de revisión, non hai disculpa para non participar. Ben, ¿Quen comeza?
E así pode seguir. Mellor que siga outro, que podo ser moi pelmazo.
Antonio Gregorio Montes.

Galipedia, wikipedia, blog. Aproveitables na aula?

Resume do artigo
Gregorio Montes, A. 'Galipedia, wikipedia, blog. Aproveitables na aula? Actas do XVIII Congreso de Enciga, 2006, p.47
Pode atoparse outra versión dixital nas páxinas web de EnCiGa

O clima, aquí e hoxe

   Con motivo do 34 congreso de EnCiGa, o pasado sábado 13 de novembro presentei 'O Clima Aquí e Hoxe' como a miña aportación ó congreso de ensinantes. Por motivos de privacidade, nin preguntei se podía facer a gravación da miña intervención -polo demáis, como o resto das outras do congreso de EnCiGa deste ano 2021, virtual-, pero teño a presentación que usei como base para a intervención. Algo que pode facilitar o coñecer se tes ou non interese, e se o tes, aquí estou para seguir co tema. Aí vai:

O clima aquí e hoxe from Antonio Gregorio Montes

 

A CIENCIA NA GALIPEDIA

Preséntase a continuación un traballo a expoñer no XXXII Congreso de Enciga, a celebrar en Viveiro entre o 14 e o 16 de novembro de 2019.

A CIENCIA NA GALIPEDIA
Antonio Gregorio Montes

ABSTRACT
Wikipedia is the Galician version of Wikipedia, the free, open and collaborative online encyclopedia, sister of other projects such as Wikibooks or Wiktionary, many of which have also a Galician version.
The use of these projects, still largely unknown, is already also largely used in teaching by covering the current curriculum: offers it a layer of support, extension and/or contrast, while being useful for developing ideas or doing different kinds of work.
Is presented an analysis of the characteristics of the set and the structure of the articles, interaction, and educational possibilities, mostly in science.

RESUME
A Galipedia é a versión galega da Wikipedia, a enciclopedia libre, aberta e colaborativa en liña, irmá maior doutros proxectos como Wikibooks, orientada á producción de libros, Commons, repositorio multimedia, ou Wiktionary, dicionario en liña, moitos deles tamén con versión en galego.
O uso destes proxectos, aínda descoñecidos en gran parte, serve xa de apoio de facto no ensino recubrindo o currículo previsto cunha capa de ampliación e/ou contraste, ó tempo que é útil para o desenvolvemento de ideas ou a realización de traballos.
Preséntase asemade unha pequena análise de características do conxunto da constelación wikimedia e dos artigos, posibilidades de interacción e educativas, en particular, en ciencia.
Por outra banda, a perspectiva da Wikipedia é diferente por parte do alumnado e do profesorado. Presentarase o contraste entre ambos puntos de vista, así como a posibilidade de integración desta ferramenta en diferentes estilos de ensino.
Asemade, repasaranse algúns temas laterais como o uso de citas, licenza, ou a importancia de cara á pluralidade lingüística.

GALIPEDIA, WIKIPEDIA, WIKIDATA, COMMONS, WIKIBOOKS... E OUTRAS LERIAS
Nun entorno científico, todo o mundo ten máis ou menos claro que é a ciencia, aínda que as versións que se podan dar resulten ó final diferentes e podan abonar discusións teóricas.
A outra parte do título ca comunicación pode non estar tan clara para moita xente. Na páxina principal de calquera Wikipedia, como na Portada da Galipedia, hai seccións de introdución á propia enciclopedia, apoio para o seu uso ou edición, etc, o que non quita para que a pesar do extenso da súa difusión, sexa unha grande descoñecida máis aló do feito de que permite a consulta enciclopédicadun termo concreto.
Wikimedia é unha fundación sometida legalmente á lei nos EEUU pero de ámbito mundial, deseñada para manter ferramentas de coñecemento baseadas nas wiki en liña, libres, abertas e colaborativas. O nacemento desa constelación foi a Wikipedia en inglés, en formato enciclopedia. Despois viñeron os brotes de diversas linguas (hoxe máis de 300, segundo a Lista de Wikipedias). Entre elas, o galego, onde se coñece coloquialmente como Galipedia. E tamén, a diversificación de posibilidades: dicionario (Wiktionary)1, repositorio multimedia (Commons), elaboración de libros (Wikibooks), acumulación de fontes documentais (Wikisource), base de datos (Wikidata)2, etc, todas relacionadas, cos mesmos principios e metodoloxía, e impregnadas coa filosofía inherente ós chamados cinco piares da Wikipedia: enciclopedia neutral libre con normas de conduta sen regras prefixadas  -é dicir, con regras discutidas pola comunidade de soporte- (Wikipedia:Cinco piares, 23/10/2019)3.
De igual xeito que a fundación ten unha existencia ignorada por moita xente, nos usuarios, en xeral, hai descoñecemento e incomprensión dos cinco piares, en particular, que non é unha fonte primaria. É dicir, moitas veces o que non se entende é a lóxica da Wikipedia, e non as súas posibilidades, pero istas pasan a ser desperdiciadas ou mal usadas por dita falta de comprensión.
Por outra banda, aínda que o sistema wiki permite unha interacción total co contido, a súa imbricación cunha garantía de calidade fai necesaria tanto unha formación previa no sistema como un sistema de seguemento e organización da xente voluntaria. En certo xeito é paradóxico, presentando a wikipedia como axuda á formación, pero é algo que fai posible unha estrutura que só na Galipedia, nas páxinas principais, contén 160 000 artigos a día de hoxe (Portada, 23/10/2019), e non o resulta tan chocante se se pensa que o usuario consultivo só necesita manexar internet, e as habilidades necesarias vanse complicando a medida que aumenta a intrusión do usuario no propio sistema. Sistema que se complementa con páxinas de discusión, de necesidades, informativas, etc, nun número comparable -pero maior aínda- ó xa citado, incluíndo todo o historial de cada unha das páxinas, o que permite unha trazabilidade que axuda a resolver problemas internos e mellorar o conxunto. E, de xeito externo ou interno a cada un dos proxectos, pero ensamblado no conxunto, tamén complementado con material didáctico, cursos (Trainings, 2019) (Teach with wikipedia, 2019), etc, para potenciar e mellorar o uso da Wikipedia e a constelación de irmás e a súa relación co mundo educativo.
Dada a evolución da lexislación actual, unha introdución á Wikipedia estaría coxa sen puntualizar a licenza de uso. Nas wikipedias a licenza é de Atribución Compartir Igual 3.0 (CC BY-SA 3.0), da familia de licenzas Creative Commons. Basicamente, como é especificado na páxina citada da Galipedia, pódese (permite)

“Compartir — copiar e redistribuír o material en calquera medio ou formato. Adaptar — remesturar, transformar e recrear sobre o material para calquera propósito, incluso comercialmente.”

De xeito que o licenciante non pode revogar estas liberdades mentres se cumpran os termos da licenza, que resumidos, indican:

“Atribución — Debe dar o recoñecemento apropiado, fornecer un vínculo á licenza e indicar se se fixeron cambios. Pode facelo de calquera maneira razoábel pero non de maneira que poida suxerir que o licenciante o apoia a vostede ou o seu uso. Compartir igual — Se vostede remestura, transforma ou recrea sobre o material, debe distribuír as súas colaboracións coa mesma licenza cá orixinal. Sen restricións adicionais — Non pode aplicar termos legais ou medidas tecnolóxicas que legalmente impidan a outros facer algo que a licenza permite.”

Como nota da importancia destes termos, tódalas páxinas da Galipedia amosan a licenza antedita no seu pé de páxina.

CARACTERÍSTICAS DOS ARTIGOS
Os artigos da Galipedia ou de calquera outra Wikipedia son feitos literalmente por calquera. Aínda que cabería mellor o dicir ‘por calesqueiran’, pois só artigos totalmente recentes non teñen engadidios ou variacións realizadas por outras persoas diferentes a quen creou o artigo. Se se mira ‘Leis de Newton’, no historial aparecen nestes momentos máis de noventa aportacións diferentes (Historial de revisións de ‘Leis de Newton’) que van dende a súa creación o 16 de marzo de 2004 por Agremon a un cambio de æ en troques de ae en ‘Philosophiæ Naturalis’ o 5 de xullo deste ano feito polo alcume Alfonso Márquez. Cambios todos que se poden ver, un por un, e reverquer en caso de incidencia ou estudar para ver a evolución do artigo: un artigo bó non se fai dun momento para outro, senón que leva literalmente moito tempo. De feito, pódense poñer avisos de ‘en uso’ cando alguén está a modificar un artigo para que non se solapen edicións. Ou outros avisos: no caso das Leis de Newton, aínda despois de todos os cambios feitos, nestes momentos hai un letreiriño que indica que son necesarias máis referencias...
Así pois, os contidos son modificables, nunha especie de revisión por pares entre os voluntarios que participan na edición da Wikipedia, entre os que podes estar ti en calquera momento. A modificación inclúe as ampliacións de texto ou ecuacións o mesmo que a inclusión de material gráfico ou sonoro, inclusión de categorías para a súa clasificación, conexión coas versións noutras linguas, relación con outros artigos na mesma Wikipedia ou de xeito externo, control de autoridades, etc.
Visto o anterior, a posibilidade de interacción de profesorado e alumnado é enorme, como o é a que poda exercer calquera persoa, moito máis aló da súa consulta. Así, a cuestión sería saber aproveitar as posibilidades en caso de querer facelo.

REVISIÓN DO ESTADO DE ARTIGOS
Para tratar un tema calquera cunha certa amplitude, en termos da Wikipedia, en xeral é necesario visitar varios artigos, pois un tema amplo non estará concentrado só nun. Máis aínda, precisamente a profundización de contido nun artigo pode aumentr en demasía a súa extensión, o que fai convinte a subdivisión de dito artigo para facelo máis manexable. Así, o artigo sobre Albert Einstein na Galipedia trata moi por riba o efecto fotoeléctrico ou a relatividade especial, mais dirixe por ligazóns (hipervínculos) ós artigos que tratan ditos temas de xeito máis extenso.
Da mesma forma que dentro dunha Wikipedia os artigos compleméntanse e interrelacionan mediante ligazóns, tamén deben complementarse con outras fontes -de aí a importancia que se lle dá as referencias-, máis aínda cando un dos piares da Wikipedia indica que a enciclopedia non é unha fonte primaria, é dicir, que o que se pon nela debe ir referido a algo anterior que actúe como fonte primaria de datos e como validación do ‘resume’, ‘descrición’ ou ‘explicación’ que representa o artigo. Así, a Wikipedia non é un lugar onde se dispoñen investigacións orixinais, senón onde se poden referir esas investigacións como cita ou fonte.
Os artigos en si poden ter niveis de perfección moi diferentes. Dende artigos literalmente en embrión ata outros clasificados como artigos bos, ou como artigos de calidade, cos seus correspondentes criterios de calidade, ou que foron destacados, hai toda unha gama de posibilidades, cambiantes no tempo a medida que cada artigo vai consolidándose. Como exemplo, iso lle pasou (e pode rastrexarse no historial de edicións) ó artigo sobre Maria Goeppert-Mayer, Premio Nobel de Física, ó longo dos seus 14 anos de historia, e hoxe clasificado como ‘artigo bo’.

APOIO
Calquera wikipedia pode usarse como apoio na aula ou fóra da aula, e elixir o facelo en calquera momento, mais moitas veces, a decisión depende non de ter a idea, senón de saber facelo.
A Galipedia e moitas das outras wikipedias teñen toda unha literatura de apoio para a introdución dos usuarios e en xeral, dos colaboradores, como a Axuda ou a Guía no caso da Galipedia. Mais, unha vez superada a introdución, dentro de cada Wikipedia tamén existen lugares de interacción entre os usuarios que supoñen asemade un lugar de axuda para a xente recén chegada (ou non tanto), axuda facilitada polos máis expertos. No caso da Galipedia, o lugar principal deste tipo é A Taberna. Lugares así son posibles pola idea que encerra a colaboración na enciclopedia, o que permite asemade unha relación ‘social’ tanto dentro de lugares específicos nas wikipedias como en vivo, a traverso de diversas xuntanzas, ou por outros medios, como Telegram ou o Whatsapp, facilitando a relación e a axuda entre os participantes nunha auténtica rede de complementareidade onde cada persoa aporta segundo as súas posibilidades.

SISTEMA DE CLASIFICACIÓN E PROCURA
Ó estar constituídos os sistemas wiki en base a relacións internas por ligazóns, a aproximación a unha clasificación, o mesmo que o sistema de procura, pode ser ‘á medida’. Dende a anarquía asociada ó seguemento de ligazóns ó chou á estruturación de coñecementos que ven dada pola categorización.
Así, na Categoría:Física na Galipedia, hai a día de hoxe 49 subcategorías, a máis de 293 artigos directamente sinalados nesa categoría. Iso permite a procura non só dun artigo polo seu título, senón a aproximación dende un tema xeral a outro máis particular, ou o salto ó mesmo nivel dun tema a outro para unha explicación, por poñer tres exemplos totalmente diferentes de sistema de procuras. De xeito natural, os tipos de procura poden variar, misturando ou comezando cun tipo e continuando con outro. Un exemplo: procuramos as leis de Newton, que ligan a aceleración, categorizada como magnitude física, onde atopamos masa, que nos leva ó concepto de masa inercial e que nos permite profundizar e estruturar o coñecemento anterior arredor dese concepto...

CAL WIKIPEDIA?
Antes de tentar elixir entre wikipedias, unhas verbas sobre a elección da Wikipedia como acompañante no ensino.

WIKIPEDIA NO ENSINO?
É un dito estendido que cada maestriño ten o seu libriño: o xeito de facer as cousas de cadaquén é diferente, así como tamén obra de xeito diferente segundo o nivel. En relación á Wikipedia e o ensino, a literatura existente aumenta en cantidade cando se vai subindo de nivel educativo, con especial atención ó entorno universitario, e aínda existen proxectos en diversas wikipedias que tratan de adaptar os artigos a un nivel determinado, sexa lingüístico (Simple English) ou de idade (Vikidia, que non depende da Fundación Wikimedia, Txiquipedia, Wikiproxecto 1000 artigos de calidade para alumnado de 12 a 16 anos). As posibilidades están presentes en calquera nivel: A Galipedia é unha ferramenta para a aprendizaxe e o ensino. A Wikipedia estase a usar en todo o mundo para moi diferentes temáticas escolares, así como de moi diferentes xeitos (Schulenburg, F. 2016; Coomer, A. 2013) en niveis de diversos sistemas educativos. Ata existe unha wiki para dar acubillo a proxectos educativos (da que aínda non existe versión en galego), Wikiversity. E é que a Fundación Wikimedia como órgano aglutinador e de participación dos wikipedistas é consciente de que a distribución do saber pasa aínda hoxe en gran parte pola educación regrada, motivo polo que lle está a adicar esforzos diversos e liñas de actuación, como cando lle adica un espazo a contemplar as razóns para uso da wikipedia na educación (Reasons to use Wikipedia).
A Wikipedia é hoxe por hoxe unha ferramenta aprezada por unha elevada cantidade de estudantes que teñen acceso a ela. Os profesores manteñen unha relación amor / odio nunha porcentaxe variable, pero descartando na práctica a indiferencia: ninguén pode ignorar a Wikipedia como ferramenta xa en uso no ensino. Ademais, aínda que a xeración actual de profesores non medrou coa Wikipedia, a situación que está cambiando rapidamente. Así, Wikipedia pode ser unha parte chave do conxunto de ferramentas usadas xa na educación, manexada por unha porcentaxe de persoas que aumenta rapidamente (Gregorio, A. 2019). Non obstante, unha chave sobre a que o alumnado e profesorado poden ter puntos de vista moi diferentes ó non compartir obxectivos, o que se conxuga cunha comprensión parcial do que representa unha wiki e os ‘piares’ da Wikipedia.
A Wikipedia pode proporcionar unha potente ferramenta para a educación individualizada, axudar a desenvolver obras ou a avanzar en proxectos, pero só é unha base, ou unha chave, non un método, ou o peor aínda, unha educación "todo en un", a modo dos pisos ‘chave en man’. É unha boa ferramenta que debe integrarse nun conxunto de ferramentas e métodos usados en función da idade, o tipo de aprendizaxe de preferencia / sistema educativo, a autonomía, a importancia dada á colaboración, etc. Pero nunca unha ferramenta excluínte: o anterior non implica sobrevaloración. Como interacción coa aprendizaxe colaborativa, as wikis son superadas por outras ferramentas, necesitando integración para potenciar as mellores características de cada ferramenta no marco do método que se siga en cada momento. En caso contrario, pode ser mesmo contraproducinte como foi destacado polo mesmo fundador da Wikipedia, Jimmy Wales xa nos primeiros anos da enciclopedia (Young, J.R. 2006). De calquera xeito, en xeral os estudantes con conscientes de forma implícita de todo isto -o seu manexo da rede dalles unha certa intuición-, aínda que para moitos, simplificando, a Wikipedia só é unha ferramenta para un obxectivo: aprobar ano tras ano aproveitando o copia / pega.
En Enciga téñense presentado xa diversos traballos relacionados coa Galipedia e o ensino (Gregorio, A. 2005; Gregorio, A. 2013). Hoxe por hoxe, a introdución da Wikipedia en educación é un campo onde se levan producido diversas experiencias (Lightning talks), reflexións (Gregorio, A. 2019) ou estudos (Case Studies; Selwyn, N. 2016; Aibar, E. 2013, Monash University 2015, Neist J. 2019, McDowell, Z. 2016, etc), e, dado os resultados que se van anunciando, seguirá a medrar.

A GALIPEDIA NO ENSINO
A Galipedia non ten, evidentemente, unha presenza, número de artigos ou calidade en xeral como a versión inglesa da Wikipedia. Aquela, con seis millóns de artigos nestes momentos (English Main Page, 23/10/2019) ten un volume de artigos case corenta veces o da Galipedia, co que iso supón en información, a máis de que a lonxitude media de cada un é superior, é moito máis usada e revisada, etc. De feito, xa hai case década e media que se consideraba dita versión comparable en calidade á Enciclopedia Británica daquela (Terdiman, D, 2005), e o aumento de datos e precisións, etc, estivo medrando case exponencialmente durante unha década máis. Mais en xeral, a inglesa non será a versión que se tente consultar polo alumnado galego. As posibilidades decántanse máis ben pola Galipedia ou pola Wikipedia en Español.
Os estudantes nun contexto bilingüe ou multilingüe prefiren o uso da Wikipedia máis grande: está máis publicitada, ten máis artigos, é máis usada como a asociada á lingua dominante, etc. Ista diferente consideración leva a unha perda de diversidade nas posibilidades educativas a partir dun sesgo contra as linguas ‘menores’: a Wikipedia, que posibilitou a esperanza de posibilidades lingüísticas equivalentes para diferentes linguas debido ó seu xerme de diversidade, pode ser hoxe motivo de discriminación. ¿Pódese reverter esta tendencia?
En boa parte, a resposta ó anterior depende do impulso no contexto educativo. En particular, en relación a Galicia e á ciencia, a Galipedia ten deixado de ser hai tempo unha ‘enciclopedia de cousas de Galicia’ a modo dunha ‘Gran Enciclopedia Gallega’ dixital para abranguer temas científicos, que son ‘do mundo’.4 É evidente que a recomendación do uso dunha ou outra versión da Wikipedia en educación depende dos criterios seguidos. Hai que ter en conta que a educación formalmente establecida pola sociedade tende a reproducir a sociedade dun xeito acrítico, canonizando os estereotipos, e a Wikipedia e o seu uso non serían unha excepción nesa regra xeral.
As wikipedias teñen un conxunto de normas sobre política interior a cada unha delas. Este feito ofrécenos variedade entre as Wikipedias (se ben é certo que a variedade cualitativa redúcese en temas científicos, non ocorre o mesmo moitas veces coa cuantitativa) o que pode ser usado como unha ampliación da gama de paisaxes que se pode estender sobre unha idea, e iso implicaría ao menos a consideración do uso conxunto de varias wikipedias.
Por outra banda, o título deste subapartado pode levarnos a un campo en principio abondo apartado dos temas científicos ou mesmo do ensino: temos emocións? É dicir, imos elixir unha ou outra Wikipedia por un tema emocional? O caso é que está demostrado a nivel científico que si, que tomamos a grande maioría das decisións por causas emocionais, sendo as razóns apoios para as posturas que nos indican as emocións...

O CURRÍCULO
A Galipedia ou calquera outra wikipedia non está adaptada ó currículo de calquera materia, nin o pretende (quitadas as wikis específicas como xa se citou). O currículo é algo cambiante nos niveis e no tempo, e compróbase que aínda os pequenos cambios de adaptación entre dous centros supoñen ás veces inconvintes en temas concretos á hora de usar un texto. A máis, non se pode pretender usar unha enciclopedia como libro de texto en bruto. A comprobación de que artigos corresponden a un determinado currículo é asemade algo cambiante pola variación que pode sufrir a mesma Galipedia, na que o aumento de contido dun artigo, a división do mesmo como resultado dunha ampliación, etc, pode variar a súa contemplación dentro dun campo conceptual asociado.
Proxectos concretos dentro de cada Wikipedia poden tentar achegar os textos a un enfoque de ensino,  procurar axudas para o uso didáctico da Wikipedia ou sinxelamente, a unha mellora preferente de artigos sobre un determinado tema, como o Wikiproxecto Matemáticas ou o Wikiproxecto a Galipedia na aula, mais aínda así non por iso se libran totalmente das consideracións xerais anteditas
Unha posibilidade de aproveitamento seguindo rigorosamente a programación é o salto de ligazón en ligazón a traverso dos artigos dun determinado tema, ben sinalado polo profesor ou profesora, ben descoberto polo alumnado seguindo indicación realizada na clase. Trátase da trazabilidade do currículo, en teoría explicitado o primeiro día de clase dun xeito ou outro, e plo tanto, recorrible previamente polo alumnado na enciclopedia.

CONSIDERACIÓNS SOBRE AS LIÑAS DE ACTUACIÓN
Conforme o dito, as posibles liñas de actuación considerando o uso da Galipedia no ensino, son variadas, incluíndo a aportación na realización de traballos, a ampliación de coñecementos, contraste de ideas, desenvolvemento, etc, mesmo a contribución na edición de artigos -que representa un piar moi desexable na formación persoal do alumnado-, e dende o uso consultivo á propia intervención  nos artigos xa citada, tanto por parte do profesorado como por parte do alumnado.
O contraste entre usuario e colaborador nunha Wikipedia non ven reflectido nunha fronteira definida. Polo tanto, non debe facerse delo unha bandeira no ensino. Un editor soe ser ó mesmo tempo usuario, e moitas veces, tamén é certa a afirmación inversa. En calquera caso, a xente que pasa por unha Wikipedia ten non só diferentes niveis de destreza no seu manexo, senón tamén un espectro continuo de porcentaxes de tempo de colaboración e tempo de uso, podendo usar unha medida de colaboración como relación co rendemento educativo, pero só como unha posibilidade discutible (como se fai máis abaixo).
Os estudantes usan Wikipedia non só polo doado que é copiar / pegar senón tamén pola integración / interpretación única en cada artigo -raro é que se paren nas páxinas de discusión a ver diferentes posturas, interpretacións, faltas observadas, etc-, o que lles permite en teoría aforrar esforzo no seu avance polo coñecemento, como se de libro de texto se tratara, simplificando a súa propia comprensión da realidade: unha lectura sinxela e única, non un conxunto de puntos de vista diferentes para contrastar entre eles. Algo que é contraproducente para a súa propia formación, que hai que considerar nas liñas de actuación e contra o que se debe loitar, máis aínda se se trata de potenciar o uso de Wikipedia en educación.
É importante a consideración das condicións nas que se pode actuar na educación coa Wikipedia. Por exemplo, hai moita diferencia entre usala como lugar onde procurar material ou integrala nunha experiencia vital de coñecemento. Diferencia que hi que considerar á hora de programar unha aprendizaxe, de integrar o método no currículo.
¿Cóntase cunha métrica para medir a eficacia da Wikipedia respecto á educación? ¿O sistema Wikipedia facilita o uso multimodal? Son algunhas das preguntas que se poden propor no tema Wikipedia e Educación. E ás que se pode comezar a dar resposta, pero que depende de aspectos tanto subxectivos como obxectivos. Así, pode dicirse que non hai unha métrica establecida de xeito único e obxectivo, pero iso é o que ocorre no mundo educativo a tódolos niveis, onde as métricas que se pretenden ‘universais’ (poñamos, as que dan lugar ó estudo PISA) comezan por depender duns criterios impostos á educación que non teñen por que ser universais nin moito menos, senón dependentes dunha determinada idea dos obxectivos do ensino. Ou, sobre o uso multimodal: a Wikipedia sería un elemento máis dentro do conxunto de instrumentos usables, que facilitaría o entronque con outras ferramentas así como diferentes xeitos de uso, pero que, ó tempo, restaría tamén o tempo dispoñible para eses outros recursos, en cantidade moi variable dependendo o estilo de ensino.

A MODO DE CONCLUSIÓN
Quedarían moitos detalles a examinar, determinar, a esbozar liñas de actuación, a máis de temas puramente didácticos ou enciclopédicos e que polo tanto escapan a unha intervención como a presente. Por exemplo, na Wikipedia o uso de referencias non só é unha obriga senón unha necesidade a partir de que é unha fonte non primaria e necesítase polo tanto unha certificación da bondade dos datos. Algo que se pode aproveitar no ensino científico como potenciador e integrador da idea do avance na ciencia ‘a ombreiros de xigantes’ atribuído a Newton. Pero, levado ó límite, tamén é unha restrición ou algo que pode derivar nos indesexados ‘argumentos de autoridade’ para xustificar calquera cousa en base a quen o di (do mesmo xeito que hai que escapar de ‘si, dío a Wikipedia’ como argumento de autoridade).
Para rematar polo comezo, o título, lembrar que de calquera xeito, ó final, o uso ben dado por toda unha constelación de factores, dos emocionais ós comprensivos, ós históricos, ós prácticos ou ós dependentes dos intereses, non pretendendo poder analizar de xeito independente unha toma de decisións, o uso da Galipedia, cunha análise que sempre será parcial.

REFERENCIAS
A Taberna. Recuperado o 24 de outubro de 2019 en https://gl.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:A_Taberna
Agremon. Recuperado o 25 de outubro de 2019 en https://gl.wikipedia.org/wiki/Usuario:Agremon
Atribuído a Newton. Recuperado o 25 de outubro de 2019 en https://gl.wikiquote.org/wiki/Isaac_Newton
Aibar, E. Et al. Wikipedia in higher education: an empirical study on faculty perceptions and pactices. Presentado a EDULEARN13 (5th International Conference on Education and New Learning Technologies). Recuperado o 20 de outubro de 2019 en http://openaccess.uoc.edu/webapps/o2/bitstream/10609/24741/1/AIBAR_EDULEARN2013preprint_WIKI4HE.pdf
Albert Einstein, Recuperado o 23 de outubro de 2019 en https://gl.wikipedia.org/wiki/Albert_Einstein
Alfonso Márquez. Recuperado o 25 de outubro de 2019 en https://gl.wikipedia.org/wiki/Usuario:Alfonso_M%C3%A1rquez
Artigos bos. Recuperado o 24 de outubro de 2019 en https://gl.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Artigos_bos
Artigos de calidade. Recuperado o 24 de outubro de 2019 en https://gl.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Artigos_de_calidade
Axuda. Recuperado o 24 de outubro de 2019 en https://gl.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Axuda
Case studies. Recuperado o 20 de outubro de 2019 en https://outreach.wikimedia.org/wiki/Education/Case_Studies
Categoría:Física. Recuperado o 23 de outubro de 2019 en https://gl.wikipedia.org/wiki/Categor%C3%ADa:F%C3%ADsica
Category:Trainings. Recuperado o 15 de outubro de 2019 en https://meta.wikimedia.org/wiki/Category:Trainings
CC BY-SA 3.0. Recuperado o 25 de outubro de 2019 en https://gl.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Texto_da_Licenza_Creative_Commons_Reco%C3%B1ecemento-CompartirIgual_3.0
Coomer, A. Should university students use Wikipedia? 2013, Recuperado o 15 de outubro de 2019 en https://www.theguardian.com/education/2013/may/13/should-university-students-use-wikipedia
Commons. Recuperado o 24 de outubro de 2019 en https://commons.wikimedia.org/wiki/Portada_galega
Creative Commons CC BY-SA 3.0. Recuperado o 25 de outubro de 2019 de https://creativecommons.org/licenses/by-sa/3.0/legalcode
English Main Page. Recuperado o 23/10/2019 en https://en.wikipedia.org/wiki/Main_Page
Head, A.J., Eisenberg, M.B. How today college students use wikipedia for course-related research. Recuperado o 15 de outubro de 2019 en https://firstmonday.org/article/view/2830/2476
Gregorio Montes, A (2005). Galipedia, wikipedia, blog: aproveitables na aula? CD ROM XVIII Congreso Enciga, dispoñible en http://www.enciga.org/files/boletins/58/Gregorio_Galipedia.pdf
Gregorio Montes, A. (2013). A wikipedia, o ensino e a aprendizaxe.   XXVI Congreso Enciga, Boletín das Ciencias nº 77,  dispoñible en http://www.enciga.org/files/boletins/77/IN13_A_wikipedia_o_ensino_e_a_aprendizaxe.pdf
Gregorio Montes, A. Wikipedia to Education, E2W: revisiting some ideas. En Wikimedia & Education Conference 2019. Recuperado o 18 de outubro de 2019 en https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia%2BEducation_Conference_2019/Submissions/Wikipedia_to_Education_%26_E2W:_revisiting_some_ideas
Guía. Recuperado o 24 de outubro de 2019 en https://gl.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Guía
Historial de revisións de ‘Leis de Newton’, Recuperado o 24 de outubro de 2019 en https://gl.wikipedia.org/w/index.php?title=Leis_de_Newton&action=history
Lista de wikipedias, recuperado o 24 de outubro de 2019 en https://gl.wikipedia.org/wiki/Lista_de_Wikipedias
Lightning talks. Recuperado o 24 de outubro de 2019 en https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia%2BEducation_Conference_2019/Programme/Lightning_talks
Maria Goeppert-Mayer, recuperado o 23 de outubro de 2019 en https://gl.wikipedia.org/wiki/Maria_Goeppert-Mayer
McDowell, Z. Evaluating student learning through Wikipedia. Recuperado o 20 de outubro de 2019 en https://wikiedu.org/blog/2016/08/29/evaluating-student-learning-through-wikipedia/
Monash University. Wikipedia use -- nothing to be ashamed about. Recuperado o 20 de outubro de 2019 en https://www.eurekalert.org/pub_releases/2015-02/mu-wu-021115.php
Neist, J. An instructional designer’s thoughts on Wikipedia. Recuperado o 20 de outubro de 2019 en  https://wikiedu.org/blog/2019/10/24/an-instructional-designers-thoughts-on-wikipedia/
Portada. Recuperado o 23 de outubro de 2019 en https://gl.wikipedia.org/wiki/Portada
Portal: Science. Recuperado o 15 de outubro de 2019 en https://en.wikipedia.org/wiki/Portal:Science
Reasons to use Wikipedia. Recuperado o 20 de outubro de 2019 en https://outreach.wikimedia.org/wiki/Education/Reasons_to_use_Wikipedia
Schulenburg, F, 2016, recuperdo o 23 de outubro de 2019 en https://wikiedu.org/blog/2016/01/14/wikipedia-15-and-education/
Selwyn, N; Gorard, S. Students' use of Wikipedia as an academic resource — Patterns of use and perceptions of usefulness. The Internet and Higher Education, v.18, 2016. accesible en https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S1096751615000585
Simple english. Recuperado o 24 de outubro de 2019 en https://simple.wikipedia.org/wiki/Main_Page
Teach with wikipedia. Recuperado o 15 de outubro de 2019 en https://wikiedu.org/teach-with-wikipedia/
Terdiman, D, (2005) Study: Wikipedia as accurate as Britannica. Recuperado o 23 de outubro de 2019 en https://www.cnet.com/news/study-wikipedia-as-accurate-as-britannica/
Tips and Resources. Recuperado o 15 de outubro de 2019 en https://outreach.wikimedia.org/wiki/Education_Portal/Tips_and_Resources
Txiquipedia. Recuperado o 24 de outubro de 2019 en https://eu.wikipedia.org/wiki/Txikipedia:Azala
Vikidia. Recuperado o 24 de outubro de 2019 en https://es.vikidia.org/wiki/Vikidia
Wikibooks. Trecuperado o 24 de outubro de 2019 en https://gl.wikibooks.org/wiki/Portada
Wikiclassroom; New way for students imspiration. Recuperado o 15 de outubro de 2019 en https://outreach.wikimedia.org/wiki/Education/News/June_2019/Wikiclassroom:_New_way_for_students%27_inspiration
Wikidata. Recuperado o 24 de outubro de 2019 de https://www.wikidata.org/wiki/Wikidata:Main_Page
Wikimedia. Recuperado o 24 de outubro de 2019 en https://gl.wikipedia.org/wiki/Fundaci%C3%B3n_Wikimedia
Wikipedia:A Galipedia, unha ferramenta para a aprendizaxe e o ensino. Recuperado o 23 de outubro de 2019 en https://gl.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:A_Galipedia,_unha_ferramenta_para_a_aprendizaxe_e_o_ensino
Wikipedia:Cinco piares. Recuperado o 23 de outubro de 2019 en  https://gl.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Cinco_piares
Wikiproxecto 1000 artigos de calidade para alumnado de 12 a 16 anos. Recuperado o 25 de outubro de 2019 en https://gl.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Wikiproxecto_1000_artigos_de_calidade_para_alumnado_de_12_a_16_anos
Wikiproxecto:A Galipedia na aula. Recuperado o 23/10/2019 en https://gl.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Wikiproxecto_A_Galipedia_na_aula
Wikiproxecto:Matemáticas. Recuperado o 23 de outubro de 2019 en https://gl.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Wikiproxecto_Matem%C3%A1ticas
Wikisource. Recuperado o 24 de outubro de 2019 en https://gl.wikisource.org/wiki/Portada
Wikiversity. Recuperado o 24 de outubro de 2019 en https://es.wikiversity.org
Wiktionary. Recuperado o 24 de outubro de 2019 en https://gl.wiktionary.org/wiki/Wiktionary:P%C3%A1xina_principal
Young, J.R. Wikipedia Founder Discourages Academic Use of His Creation. The chronicle of higher education, 2006. Recuperado o 15 de outubro de 2019 en https://www.chronicle.com/blogs/wiredcampus/wikipedia-founder-discourages-academic-use-of-his-creation/2305

Presentando a feira en Enciga

As Feiras de ciencia como investigación e fiestra

View more presentations from Agremon.

E nota de prensa enviada onte:
No día de hoxe, sábado 19 de novembro, unha representación de tres alumnos e un profesor do IES Porta da Auga tivo unha intervención no congreso da Asociación de Ensinantes de Ciencias de Galicia que tivo lugar estes tres días na Fonsagrada.
Os tres alumnos, Andrea Vilar Álvarez, Pablo Ramos Muras e Marcos Regodeseves López, acompañados polo profesor Antonio Gregorio Montes, presentaron na comunicación "As Feiras de ciencia como investigación e fiestra. Unha mostra" diversos traballos de anteriores Feiras de Ciencia ós profesores participantes no evento. Entre outros, foron expostos traballos sobre redes wifi en Ribadeo, relación entre tamaño e tempo de formación das pingas de auga, o pegamento dos chicles e un programa-suite para Nintendo DS.
Adxúntase foto dun momento da participación

A ACTITUDE DOS ALUMNOS ANTE A CIENCIA

Unha vella publicación para o IX Congreso de Enciga, de 1996 (boletín das ciencias nº 28):

_ Atención, está algo desformatado _
A ACTITUDE DOS ALUMNOS ANTE A CIENCIA

Grupo de alumnos de 1º Bach. Tecn. 94/95
Antonio Gregorio Montes
IES Ribadeo

0. Introducción.
Ante a reforma do ensino, a importancia "legal" de habilidades e actitudes foi recoñecida na estructura da aprendizaxe.
Nembargantes, o profesorado non partíamos dunha situación previa de coñecemento destes temas, senon dun profundo descoñecemento, sendo guiados pola intuición e a avaliación subxectiva de pequenos detalles sobre o tema.
Por ese motivo, e fronte á novidade que supón a metodoloxía pretendida pola reforma, considerei necesario o facer unha avaliación inicial para sentar as bases de referencia nas actitudes do alumnado e como guía das actitudes do profesorado.
Esta avaliación, por ser básica, de referencia para todo o alumnado, penso que debe facerse dun xeito amplio, no sentido de pouco concreto, a modo de caixón de xastre que nos pinte unha paisaxe xeral a usar de partida para as avaliacións particulares.

1. Obxectivos.
* Construir unha referencia para poder avaliar a actitude dos alumnos fronte á ciencia.
* Identificar as influencias que a propia sociedade trata de imbuir nos alumnos ó tempo que seguen o estudio da ciencia no ensino secundario.
* Atopar unha formulación relativamente precisa para resaltar ditas actitudes en estudios posteriores.
* Atopar indicios de medios de actuación para variar as propias actitudes ou influencias (en alumnos, pero tamén como guía de profesores).
* Promover a propia valoración da ciencia e o coñecemento da valoración social da mesma nos alumnos.

2. Método.

2.1. Programación.
Os obxectivos anteriores non poden comprenderse se non se ve a enquisa como un conxunto de dúas actividades coincidentes en boa parte. A primeira sería o logro do mapa de base de actitudes nos alumnos en relación coa ciencia. A segunda sería o lograr relacionar esa base co entorno que inflúe nos propios alumnos e que habería que variar.
Estaba previsto facer un sistema de tres enquisas diferentes:
Unha primeira no entorno do grupo de 1º B.T..
Outra segunda, coas correccións logradas sobre a primeira, no conxunto do IFP de Ribadeo.
A terceira a nivel da poboación ribadense en xeral.
A primeira proposta estaba servida polo profesor, que pasaría unha pequena enquisa-modelo a un grupo de referencia (1º B.T.).
A redacción da segunda xa estaría influenciada polo resultado da primeira, e serían os propios alumnos dese grupo os encargados de pasala ó resto do centro, tras facer a súa redacción.
Cos resultados, configuraríase entre profesor e alumnos unha terceira que dirixir a toda a poboación.

2.2. Desviación.
A evolución do curso (94/95) non permiteu sobrepasar a segunda fase. O propio desenvolvemento acadado na mesma veu marcado por unha influencia do profesor maior da desexable, o que truncou a parte de experiencia dos alumnos na valoración da ciencia, contemplado primariamente como obxectivo. Esta falta de desenvolvemento propio dos alumnos decideu ó profesor a interrumpir a experiencia, entre outras cousas por considerar tamén no seu momento unha carga de traballo excesiva sobre o normal do curso.
Como resultado desa fase 2 lográronse 65 enquisas no total do centro, realizadas todas entre alumnos que tiñan, ben a asignatura de Ciencias Naturais, Física, Química ou ben Ciencias da Natureza. Por un fallo na recollida, atópanse estas enquisas mezcladas.
Aínda coas consideracións anteriores, pretendíase continuar no curso seguinte, pero circunstancias diversas impedíronno, o que aconsella retomar dende o principio o proceso, unha vez detectados erros, mellorado o sistema e posta xa unha base mínima. Nembargantes, unha vez vistos os resultados obtidos ese curso, e a modo de comparación, pasouse novamente pola miña parte a mesma enquisa, se ben, aínda que novamente de xeito voluntario, pensando en obter unha porcentaxe de respostas abondante, polo que se instou a facela nas aulas, a cargo de outros profesores.
Enquisa de actitude ante a ciencia

Grupo:Data:

Pretendemos coñecer algunha actitude que se presenta entre os alumnos do IES ante a ciencia, para mellorar o nivel científico, o agrado e a aplicación da ciencia. Gracias pola túa resposta.
(Tacha no [ ] correspondente á resposta válida. Hai preguntas nas que podes tachar varias respostas)
¿Leíches algún libro de tema científico?1.-Si[ ]Non[ ]
¿Resolves problemas da vida cotiá con coñecementos adquiridos nas clases de ciencias? 2.-Si[ ] Non[ ] 2b.-pon algún exemplo:

¿Dáslle algún interés ás noticias que se producen hoxe en día en relación á ciencia?3.-Si[ ] Non[ ]
¿A cais?3b.-Avances tecnolóxicos[ ] / Problemas ecolóxicos[ ] / Outros[ ]
¿Por que?3c.-Por ser importantes ó desenvolvemento da vida e afectarnos a todos[ ]
Porque nos ensinan cousas novas, o futuro [ ]
Outros[ ]
3d.-Espefica:

¿Crees que é bó tanto avance da ciencia? ¿Por que?4.-si[ ]Non[ ]As dúas[ ]
4b.-Por:

5.-Interésache a ciencia como algo que tes que aprobar[ ]algo importante para a vida[ ]
6.-Estudias ciencia por obriga[ ] / por necesidade[ ] / querrías igual[ ]
7.-Define "ciencia" coas túas palabras:

8.-¿Crees que a ciencia crea avances tecnolóxicos[ ] ou viceversa[ ]?
8b.-¿por que o crees?

9.-Cántas revistas coñeces que traten temas de ciencia?(pon o nº)[__]
9b.-¿Cais?:
10.-Incluirías na tv maior número de programas relacionados coa ciencia, suprimindo programas nos que non se aprende nada?Si[ ]non[ ]
10b.-¿Estarías disposto a velos?Si[ ]Non[ ]
11.-¿Crees que o avance científico pode acabar co mundo?Si[ ]Non[ ]
11b.-¿Por que?
12.-¿Crees que poderías vivir sen a ciencia?Si[ ]Non[ ]
12b.-¿Crees que aciencia lévanos realmente cara a unha vida mellor?Si[ ]Non[ ]
12c.-¿Por que?
** Se queres poñer algunha anotación...
3. Presentación de resultados.
As conclusións están sacadas prácticamente "en bruto", sen intervención de teorías sobre a evolución do alumnado, nin de tipo psicolóxico nin menos aínda didáctico. Preguntas postas case por duplicado axudan a identificar mellor a elección como verdadeira por parte do alumno, eliminando algún risco inherente a toda consulta dentro do propio centro.
Para as preguntas sobre lectura, hai que ter conta que as revistas ás que está suscrito o centro e relacionadas coa materia son Muy Interesante (dende fai bastantes anos) e Natura. Estas preguntas sobre as revistas e lectura en xeral encádranse dentro dun debate sobre o uso dos recursos no centro. Unha pregunta derivada, fora de enquisa, sería: ¿pode habituar a suscripción á lectura xeral e en particular á lectura en relación á ciencia?
Está feita dende unha perspectiva de ensino publico, e pode que por eso, menos dirixido e máis xeral. Nembargantes, neste sentido o principal e que se viu claramente as limitacións inherentes ó uso dun universo pequeno, optando por deduccións máis cualitativas, que por outra parte considero máis adecuadas para o tratamento actual de actitudes. Poderíamos decir, de xeito ilustrativo, ¿quen sabe medir a actitude, fora do teatro, no que o que se mide é a forma?
Hai que ter conta de que a variación temporal entre 1ª serie (notada 95/95) e 2ª é de 2 anos, nembargantes, comparáronse de igual a igual salvo pola mezcla de grupos na primeira.
Asemade, hai que ter conta, de que se manda ler algun libro dunha lista no verán, a presentar para o proximo curso, como estímulo para a lectura.
Un resultado xeral que se ve enquisa a enquisa e que está descontado nos comentarios, é que a indiferencia que manifestan algúns alumnos produce actitudes contradictorias nalgunhas respostas, se ben son unha pequena minoría os casos deste tipo.
Por último, a redacción da enquisa hoxe seería cambiada sustancialmente, pero repetiuse este curso coa maior similitude para poder facer unha comparación. Aínda así hai que axustar que a primeira enquisa ten os resultados dispersos entre diversos grupos, mentras que no segundo están nivelados dentro de cada grupo. A primeira, foi realizada sen haberse realizado ningunha Feira da Ciencia no centro, mentras a segunda foi pasada cando xa se levan dúas, e é un proceso que influíu fortemente nalgúns detalles no alumnado.

3.1. Táboa.
Nota 1.- Os resultados non se expresan en porcentaxes para ver a realidade dos números, escasos para dar un resultado concluínte na meirande parte dos casos.
Nota 2.- Non se consignan na táboa as respostas de comentario. Nembargantes, fíxose uso delas para as conclusións.



3.2. Relacións.
As relacións achadas non se consideran relevantes. A análise enquisa a enquisa presenta coincidentes un maior índice de lectura, curso/idade e control da ciencia con sentido crítico e optimismo na súa aplicación.

4. Análise de resultados. Conclusións.
Preséntase reseñadas as preguntas ás que corresponde máis axeitadamente a análise, se ben é unha limitación que pode indicar unha independencia de análise que non é real.
p1.Os alumnos non leeron en xeral libros de tema científico. O resultado abrumador a favor do si no bacharelato é debido á obligatoriedade citada. Os dous non neste nivel corresponden a dous alumnos vidos de fora, e ós que non lles afectou polo tanto a obriga.
p2.Evidentemente, é maioritario o grupo de alumnos que non aplican en absoluto os coñecementos adquiridos, perdendo polo tanto motivación e posibilidades que conleva. Parece que poidera haber algunha esperanza neste sentido para os alumnos cun certo nivel, no que as aplicacións vense mellor. Ademais, as respostas tomadas como exemplo (2b), corespóndense mal co concepto de ciencia nos cursos máis baixos ou son demasiado "de clase"..
p3.Parece que non costa traballo o darlle importancia ás noticias de ciencia. O si é xeralizado. Nembargantes:
Dos dous campos de interese señalados, a ecoloxía (catástrofes ecolóxicas, sensacionalismo), vai lixeiramente por diante (ver táboa, enquisa curso 94-95), coa mínima excepción explicable do grupo de B.T.
Polo nivel de resposta, vemos asemade que o interese da ciencia como noticia é alto. ¿Pode estar relacionado conque, dentro do apartado das noticias, é quizais o grupo de novas que máis relacionado está co estudio que fan?.
Aínda que un pouco descompensado na ESO, elíxese en xeral por unha maioría sinxela a resposta de preferencia por ser importantes ó desenvolvemento da vida e afectarnos a todos, antes da consideración de que as noticias ensinan cousas novas. Nembargantes, neste conxunto de respostas pode que o máis interesante sexa que na ESO hai persoas que deciden non responder a esta pregunta, que xustifica as dúas anteriores. Isto está en consonancia con respostas posteriores en canto a que existe un sentimento pola ciencia difuso totalmente e que sería interesante reconducir.
A partir desta pregunta, nótase que se ben non se lles presentou a menciña como materia de estudio, unha das relacións que máis valoran na ciencia parece ser con ela. Aínda que se podería matizar que máis ben, indúcese polos comentarios, é a Química que se esconde tra-las menciñas. Algo polo estilo pasa coa Bioloxía, se ben neste cso non se cita a ciencia concreta, e pode interpretarse como a manifestación de ciencia máis próxima a eles, pola extracción rural do alumnado.
p4.Se ben podemos atoparnos aquí frente a unha diferente interpretación nos dous pases da enquisa, notamos que a ciencia vése como algo bó, de xeito preferente, nas dúas situacións. Nembargantes, a opción "ambas" ou a "non" no caso do curso 94/95 da idea de que os alumnos achacan moitos males á ciencia. É dicir, ven a ciencia dotada de un certo antropomorfismo, sen facer a consideración de que son as persoas quen a manexan e quen fan un uso ou outro dela, facendo con elo que non sexa neutra.
Poucos alumnos separan a ética de uso da neutralidade da ciencia en sí. Existe unha confianza na ciencia como algo positivo, aínda que aparezan sentimentos contraditorios pola bomba atómica (en xeral, novas armas) e a contaminación. Nesta confusión, identifican o avance da ciencia cos resultados, imbuíndolles a estes novos descubrimentos as facultades de bondade ou maldade tamén aumentadas, e non como función de que a ciencia cada vez é máis potente.
Así, predominan algunhas ideas ideas: A consideración do avance como comodidade ou no sentido médico, e da maldade en canto a contaminación, guerras e falta de traballo pola introducción da técnica na producción. Parece derivarse das respostas en xeral que a se sinten indefensos fronte á ciencia, co medo que se ten ó descoñecido.
O sentimento ético e a preocupación ambiental, aparecen como a punta de lanza dunha preoupación pola convivencia e unha matización no sentido de considerar a bondade da tecnoloxía como aplicación da ciencia máis que a bondade da ciencia en sí. Tamén sobre o que facer futuro do home, en particular enfocado ó traballo, case tanto como á propia vida na terra.
p5.Parece que a medida que os alumnos pasan a cursos superiores, e sempre que sigan a opción de ciencias, están máis dispostos a aprender ciencia por considerala máis interesante para a vida. Quizais sería bó axustar aquí que unha cousa é estar dispostos a aprender, non ver a ciencia como asignatura, senon como algo máis, e outra estar dispostos a estudiar. É dicir, o resultado implica algo máis que a sinxela sinplificación ó pé da letra do concepto ensino-aprendizaxe.
p6.En relación co comentario anterior, parece que os alumnos están algo convencidos de que estudiar ciencia é favorable, xa que a estudiarían igual unha maioría relativa. A opción é máis clara nos cursos nos que a ciencia ten algún tipo de optatividade, como é natural. Nembargantes, aínda nestos, ocurre que a segunda opción, a obriga, segue a pouca distancia nas preferencias. Cabe pensar que a pesar da optatividade, o centro é polo momento un sustituto na reforma da formación profesional, onde se prodigaba o manexo técnico contra os estudio "de comúns".
p7.A definción de ciencia é lóxicamente variada e creativa. Cada quen ten a súa. O que é chamativo é que non se identifica cunha asignatura concreta (Ciencias NN., Física e Química, ...), senon co coñecemento, o saber, o progreso. Alguén a relaciona tamén coa investigación, pero son minoría os que elixen esta relación. Moitos da maioría que logra saír da contradicción de empregar o termo "ciencia" para definirse a si mesmo, nembargantes, prefiren referila a algún campo de estudio concreto, aínda que -insisto- sen referencia a algunha asignatura.
p8.Sobre a fundamentación mutua da ciencia e tecnoloxía, atopamos que unha gran maioría ve a ciencia como base da tecnoloxía, pero unha cantidade respetable ve tamén (ou sobre todo), o apoio que presta a tecnoloxía ó avance da ciencia. Refléxase na táboa a procentaxe de xente que non contestou, que se ben en principio pode interpretarse como indecisos sobre a importancia relativa dun e outro campo, tamén se pode interpretar como manifestación da confusión entre ciencia e tecnoloxía, cousa que se da en moitos alumnos, aínda no B.T..
p9.A metade coñecen Muy Interesante e algo menos, Natura. Outras opcións están abondo por debaixo. Pódese observar que hai unha gran diferencia entre os alumnos do bacharelato, que levan varios anos no centro e teñen un maior nivel, e os alumnos que chegan novos, que prácticamente non coñecen revistas. Tamén se deixa ver a importancia de dispoñer de tales revistas na biblioteca a disposición dos alumnos. Como xa foi avisado, Muy interesante é unha suscripción que o centro mantén dende hai tempo, sendo Natura suscrita máis recentemente.
p10.Destaca aquí a curiosidade de que a maioría (curso 95/95 e unanimidade no bacharelato), esté desposta a incluír maior número de programas de ciencia, diminuíndo a porcentaxe que estaría disposta a velos. Novamente, os cursos superiores xa teñen formada unha actitude máis positiva respecto a estos programas, o que non deixa de ser un aliciente sobre a formación destos alumnos.
p11.A maioría confía na ciencia, destacando novamente o B.T.. Nembargantes, os desastres medioambientais (máis que a tecnoloxía bélica) están presentes nos comentarios dos alumnos. Novamente personalízase na ciencia os efectos industriais e o uso que se fai dela (11b).
p12.A xente cree que a ciencia non é necesaria para a vida, pero axuda moito a mellorala. O aspecto negativo está marcado polo mesmo que na pregunta anterior: a contaminación, e en moito menor grao, a guerra. Ninguén lle discute á ciencia as súas bondades, pero hai alumnos que, tendo eso en conta, creen que preponderan a partes negativas, correlacionándose cos resultados nas preguntas 3 e 4. Ainda así, a confianza na ciencia é grande. En particular, hai algunhas respostas chamativas no apartado 12c, coa idea de fondo de que antes de que os males producidos poo avance ciencia-tecnoloxía cheguen a destruir o mundo, a mesma ciencia-tecnoloxía acabará achando unha solución (como sucede cos persoaxes dos debuxos animados): Confían en que a propia ciencia poda amañar as súas desfeitas.
A pesar de atoparse no ensino medio, o alumnado non asocia a ciencia directamente co seu entorno, tomando unha actitude de lonxanía co tema, a modo de como se estaría a ver e sentir unha película.
Unha derradeira reflexión xeral, non totalmente deducible dos resultados da enquisa, sería que ó vir ás aulas, a vida vése mediatizada por ese ensino, apártase da natureza, e hai unha certa cantidade de alumnos que afirman que non poderían vivir ser apoios. Hai que ver os límites do beneficio do ensino e tratar de minimizalos mediante un achegamento ó natural e un uso das facultades da persoa para a mesma supervivencia. Eso sen negar a evidencia de que o mundo sería totalmente diferente se non se fixera uso dos coñecementos científicos.


O Grupo de alumnos referido cursou no ano académico 1994/95 o 1º do novo Bacharelato Tecnolóxico. Estaba composto por: Juan Antonio Edrosa Sanjulián, Juan José Barcia, Juan José García Pacio, José Ángel López Yanes, Manuel Maseda, Miguel Martínez Díaz, Jorge Peña Reigada, Jaime Pérez Mon, José Alberto López Posada, Pablo Rodríguez Carreira e Miguel Rodríguez Ferrería, participando no grupo de traballo que dirixía o proceso Jorge e ambos Miguel.
Con lixeiras variacións que estimo non inflúen no resultado (ver enquisa)
O que leva a considerar só as ideas previas do profesor, que xa interfiren de por sí en todo proceso.
Os resultados deste sistema merecen unha consideración a parte.
Na que no segundo vemos a gran diferencia de "ambas" respecto da primeira.
Ver máis adiante, nas anotacións p12.
Antes o centro era un IFP, e así se segue a considerar no entorno, a parte de ter xa incorporados novos ciclos.
Outras: Quo, Conocer, Integral, Muy Especial, Ecología, Geo.

Sobre as parábolas: Unha aplicación da simetría ó estudio da parábola

(publicado na revista de Enciga, nº 42, maio 2000, p.16 e ss)

Presentación da feira da ciencia

Presentación da Feira da Ciencia deste ano, segunda parte, que terá lugar o 14 e o 15 deste mes, e que corresponde ó seguinte comentario e nota de prensa:
O día 8 de novembro tivo lugar a presentación da segunda parte da Feira da Ciencia deste ano. Participaron nela Alfonso Piñeiro, Mº Jesús Besteiro e Antonio Gregorio, ilustrando en conxunto o marco no que se inscribe, a semana europea da ciencia neste ano que tamén é o ano da ciencia, a colaboración entre a Asociación Cultural Xerfa e o IES, a subvención por parte da Dir. Xeral de Investigación, Desenvolvemento e Innovación da Xunta de Galicia, etc. Incidiuse tamén en aspectos concretos da feira, dende a exposición de cogomelos, adiantada unha semana respecto ó resto de presentacións por motivos de axenda do IES, á nominación doutras experiencias que terán lugar no IES o 14 e 15 de novembro, en horario de tarde (16 a 18h).
Fíxose fincapé na autoría dos alumnos do IES e en que son os principais aproveitados no obxectivo declarado desta actividade, estender a comprensión e o interese pola ciencia. Son eles tamén os que xa amosaron en diversas ocasións experiencias e montaxes da feira no día da ciencia na rúa de A Coruña e o farán a finais de mes en Galiciencia (da que haberá información máis puntual).
Nota de prensa:

Resume de datos sobre a feira de ciencia:

Organizan:

IES Porta da Auga + Asociación Cultural Xerfa

Subvencionan:

Semana da Ciencia + Ano da ciencia 2007 + Dir. Xeral de investigación, desenvolvemento e innovación Xunta Galicia (prog. Diverciencia) + EnCiGa

Data, lugar e hora:

IES Porta da Auga, Ribadeo

14 e 15 de novembro

16-20h.

Traballos previstos:

Cogumelos (exposición previa, 7-9 nov.)

Convección

Aceleracións inerciais

Timbre salgado

Variables dos tornados

Depósitos fluviais

Tensión superficial

O motor eléctrico máis sinxelo

O punto cego

Flota ou mergúllese?

Estudo da dilatación dos metais

Experiencias con nitróxeno

Mesa de billar trucada

Dermatoglifos

Modelos xeolóxicos

A idade dos peixes

Diafragma: músculo respiratorio

O baile dos confites

O globo faquir

Participantes:

Diversos alumnos do centro

Obxectivos:

Extender a comprensión e o interese pola ciencia

Recreos de ciencia

Dentro do XXX Congreso de Enciga en Allariz, presento o taller 'Recreos de Ciencia'. Este é o documento base para a presentación,

SELECTIVIDADE, GALEGO E FÍSICA. UNS DATOS PARCIAIS

Preséntrase a continuación o poster que será exposto no XXXII Congreso de Enciga, a celebrar en Viveiro do 14 ó 16 de novembro de 2019.

Difundindo relatividade

Difundo á miña vez algo que chega difundido por Enciga:
En verbas do presidente da asociación,

"Envíovos dous enlaces para que podades disfrutar da representación que nos regalaron Xabier Prado Orbán e os alumnos e alumnas de 1º de Bacharelato do IES Pedra da Auga de Ponteareas no XXVII Congreso celebrado en Moaña.

A representación ten por título: Relatividade nas túas mans en 8 frases animadas.

No seguinte enlace podedes ver o vídeo e tamén diapositivas

https://sites.google.com/site/relatividadevisual/show_relatividade_nastuasmans/enciga_2014

Outra opción sería ver o video en YouTube, no seguinte enderezo: 

https://www.youtube.com/watch?v=IWLi5HllREQ

Pódovos decir que o vídeo tívome enganchado ata as tantas. Agora son as 6:00 am e estou a mandarvos o correo. Penso que tamén vos vai enganchar aínda que non sexa a horas tan tolas.

Gracias a Xabier, aos seus alumnos e aos seus fillos que grabaron e montaron as imaxes.

Paulino Estévez"

Que vos divirtades!

--

Esta entrada participa na edición de xaneiro de 2015 do Carnaval de la Física/antroido da física, en esta ocasión co blogue anfitrión http://icaraideas.blogspot.com.es/2015/01/bienvenidos-la-edicion-lix-del-carnaval.html