Amosando mensaxes organizadas por data para a consulta clima. Ordenar por relevancia Amosar todas as mensaxes
Amosando mensaxes organizadas por data para a consulta clima. Ordenar por relevancia Amosar todas as mensaxes

2023/04/18

Un retazo de 1983: Carnicería e industrias cárnicas ¿Una nueva rama?

    Aló polo ano 1983 tiña lugar no Instituto Politécnico de Lugo o 'I Congreso galego de Formación Profesional'. Revisando outra cousa, chego a unha ponencia que presentei, e que, para que non quede no esquecemento, e aínda que hoxe por hoxe nn sexa máis ca unha simple curiosidade histórica, deixo a continuación en varios formatos, a patir da publicación das actas do mesmo, efectuada en 1984 con D.L. LU-11-1984: 












 

Carnicería e industrias cárnicas ¿Una nueva rama?

Antonio Gregorio Montes

1. INTRODUCCION.

La creación de nuevos oficios en la vida moderna es un hecho al que no es ajeno la F. P., como lo demuestra la existencia de especialidades tales como la Informática de Gestión o la Medicina Nuclear, incorporadas a los estudios que se cursan en nuestros centros. Sin embargo, existen profesiones que podríamos llamar "clásicas" y que no tienen todavía representación en la enseñanza profesional que se imparte en nuestro país, como es el caso de la carnicería e industrias cárnicas afines.

Las consideraciones anteriores nos introducen de hecho en el problema actual de monocultivo de algunas ramas, tales como administrativo, olvidando la potencialidad de la formación en otras profesiones necesarias (y de un número de puestos de trabajo no despreciable).

Asimismo, es un hecho que existe una gran falta de información sobre los estudios profesionales que actualmente se imparten en F. P., con desaprovechamiento de las posibilidades reales de formación debido a una falta de motivación en los alumnos y al desajuste entre la posibilidad de plazas, número de alumnos y necesidades sociales, que cristalizan debido a la distribución geográfica de las diversas ramas que se concentran en zonas determinadas.

Es en el campo de los problemas expuestos anteriormente, en el que nos vamos a mover guiados por el análisis de una encuesta contestada por alumnos para la problemática general de distribución de ramas, y diversas informaciones, en particular francesas, para esbozar una rama de carnicería que ofrecer a 10 000 alumnos potenciales/año académico, a la vez que deseando hacer de acicate para la creación de nuevos estudios para otras muchas profesiones que necesitándolos, no tienen actualmente ninguna formación de este estilo.


DISTRIBUCION DE RAMAS, UNA ENCUESTA Y SUS RESULTADOS.

Contando con las ideas previas expuestas se hizo necesario contrastarlas con la realidad, lo que se verificó con una encuesta en la que entraban preguntas precisas sobre el tema para un tratamiento estadístico de los resultados y otras enfocadas a un análisis cualitativo que revelara más ideas sobre otros aspectos que influyen en el mismo, así como para ayudar a clasificar las diversas respuestas en grupos representativos. Dicho cuestionario se pasó a 188 alumnos de los centros de Ribadeo, Cariño y Cedeira, zonas rurales y periféricas, donde se puede analizar más claramente la información básica con que cuentan nuestros alumnos y su posibilidad de elección.

Las preguntas que se hacían eran las siguientes:


-¿Por qué has venido a F. P.?

-¿Por qué elegiste esta rama? ¿Cómo creías que era?

-¿Cuál es la profesión que desearías tener? ¿Existe actualmente en F. P.?

-¿Cómo concibes la rama de tu profesión favorita si es que no estás en ella y existe en F. P.?

-¿Crees que encontrarás empleo en la profesión en que estás formándote? ¿Por qué?

-¿Consideras que la formación que estás recibiendo te servirá para el futuro?

-¿Qué aconsejarías a los que están a punto de elegir para entrar en F. P.?


(Cabe mencionar que tales preguntas admiten un análisis diverso según qué aspecto queramos observar, y sería conveniente que en uno o varios momentos de los estudios profesionales, se realizasen a diversos niveles encuestas de este u otro tipo para recopilar datos con los que planificar mejor muchos apartados dentro de la F. P.).

El primer hecho indicativo fue constatado al ser cumplimentada la encuesta por los alumnos, pues no fueron raros los casos en los que surgieron, en el momento, preguntas sobre la existencia de determinadas ramas, así como también hubo alguna para clarificar la diferencia entre profesiones. La respuesta a estas preguntas interfiere en los resultados de la propia encuesta en el sentido de suponer a los alumnos una información mayor de la que disponen, dato a tener en cuenta.

Los principales datos obtenidos de la encuesta son las siguientes, (en %).


1) Los alumnos eligieron las ramas según cuatro grandes características:

a) Les gustaba.

b) De las que había en el centro que les correspondía geográf'camente, la que más les gustaba.

c) Por las salidas que le suponen de cara al mundo del trabajo.

d) Por la supuesta facilidad de la rama elegida.

Administrativa: a) 37. b) 51. c) 6. d) 6.

Electricidad: a) 63. b) 29. c) 8. d) .

Automoción: a) 40. b) . c) 60. d).

Metal: a) 37. b) 57. c) 3. d) 3.

M. Pesquera: a) 81. b) 19. c) -. d) -.

En el total, los porcentajes arrojados son:

a - 47%. b - 43%. c - 7%. d - 3%.


2) La idea previa sobre los estudios elegidos era:

A) Relativamente exacta.

B) No tenían idea sobre los mismos.

C) La consideraban más fácil, más difícil, sin asignaturas comunes u otras.


A) Adm. 26. El. 32. Au. 80. Metal 53. M. P. 50. Total, 37%.

B) Adm. 16. El. 12. Au. Total, 10%.

C) Adm. 58. El. 56. Au. 20. Metal. 47. M. P. 50. Total, 53%.


3) De los estudios profesionales que les gustaría tener, estaban bien informados de su existencia o no en F. P.: (Excluyendo profesiones universitarias, etc.).

Adm. 55%

Metal 67%

El. 82%

M. P. 83%

Au. 67%.

Total 64%.


Un dato también importante a tener en cuenta es que el 49% de los encuestados pertecene a la rama Administrativa, lo que no es sino un reflejo bastante fiel de la realidad de los centros, ya que, la rama considerada se extiende más que cualquier otra, cabiendo preguntarse por las razones de que esto ocurra, entre las que no han de faltar consideraciones como el menor gasto en material de dicha rama y que es la que, externamente, se ve más afin a los estudios de Bachillerato. Cabe reseñar que esta rama es de las que posee un mayor nivel de ocupación de plazas, lo que parece convertirla en necesaria en todos los centros, cuando en este caso mejor sería hacer el razonamiento inverso: la existencia de esta rama y no de otras en los centros determina su aceptación, por anulación de otras elecciones, convirtiéndose en estudioescape de las chicas que estudian F. P., como remarcan bastantes encuestas particulares, al sentirse predispuestas por la educación previa recibida contra las otras ramas que se les ofrecen en estos centros, que son típicamente masculinas.

Apoya el anterior razonamiento tanto el hecho de que en los centros encuestados la predominancia femenina en administrativo sea clara (mientras que, a la inversa, en el resto de las ramas, el predominio masculino sea total), como el que le 51% de los encuestados pertenecientes a administrativo hayan elegido tal rama claramente como la que más les atraía, no en sentido absoluto, sino simplemente de las que había en el centro (1).

Otro dato curioso es el que, siendo los tres lugares encuestados puertos de mar, sólo uno de los centros imparta (este año empieza con 1º de F. P. 1) la rama Marítimo-Pesquera. Además, como puede apreciarse en los datos extraídos de la encuesta, estos alumnos son los más motivados, de ideas más claras en cuanto a su profesión y con una idea más exacta de lo que iban a encontrar en F. P.

Los dos casos extremos, Administrativo y Marítimo-Pesquera, son indicativos de la planificación seguida en el tema, teniendo como atenuantes los costes de establecimiento de una rama y como agravante el que los encuestados que hubiesen preferido otra rama respondan casi unánimemente que no la han seguido por tener que desplazarse, citando en muchos casos el coste que conllevaría.

En relación con la información previa de que disponen nuestros alumnos sobre los estudios de F. P., observamos que sólo el 37% dice haber tenido una información relativamente exacta sobre los estudios que ha decidido seguir, mientras que el 64% está seguro sobre la existencia / inexistencia de los estudios profesionales que le hubiera gustado seguir, y hay que tener en cuenta que este último dato se refiere al momento actual, es decir, a la información de que dispone el alumno tras tener contacto con F. P. Vemos por estos resultados la deficiencia de información básica que en la actualidad existe en general respecto de la formación profesional, y que ciertamente no se soluciona con un conjunto de anuncios de imagen de F. P., pero sin contenido informativo que soporte tal imagen (2).

Es necesario una información a nivel, sobre todo, de E. G. B. (Padres y alumnos) que amplíe la reducida visión del mundo de trabajo que tienen los potenciales alumnos, y más en un pueblo donde los únicos estudios profesionales alternativos del B. U. P. se reducen a un par de ramas, cuando no tienen todavía el gusto fijado por algo concreto o preferencial y por tanto, pueden admitir y utilizar cualquier ampliación de su campo de visión en este sentido.

La ampliación de la imagen profesional del posible alumno redunda en su propio bien al intervenir en su proceso formativo, y en el b'en de la sociedad por una cobertura mejor de las plazas existentes en calidad, debido a la mejor motivación con el aumento del agrado del alumno por la rama, así como en la distribución geográfica de profesionales, que beneficia el trabajo ejecutado. Así pues, siendo el beneficio general, sería conveniente una campaña en 8.° de E.G.B. en tal sentido (3), o estructurar un servicio general de crientación profesional, institucionalizado, por ejemplo, en Suiza.


3. UNA NUEVA RAMA

Se ha criticado la actual distribución de ramas, pero no existe una fórmula única que lleve a su optimización. Lo que sí es claro es que la sociedad ha de ofrecer cauces de formación para todas las profesiones si los profesionales han de desarrollar su labor óptimamente. En este sentido, vamos a tratar de justificar la existencia y esbozar la programación de los estudios de carnicería. En esta labor surgen multitud de preguntas que se tratará de contestar.

¿Son los estudios de carnicería algo inédito?

No, existen en países como EE. UU., Francia o Suiza, y en España ha existido una escuela de Charcutería (Industria cárnica), ubicada en la Casa de Campo en Madrid. Actualmente, en nuestro país sólo tengo noticia de algún cursillo organizado internamente por la asociación del gremio y sólo para materias de organización, no relacionadas más que administrativamente con el oficio. ¿Será entonces la inexistencia de unos estudios tales la consecuencia de falta de interés por dicha profesión? En Francia, en el curso 81-82 había 14 000 matriculados en estudios profesionales equivalentes a nuestra F. P., con lo que, correlativamente, a España le corresponderían 10.000 alumnos, que es una cifra aceptable, que da el orden de empleos que suministra anualmente la profesión (4) en España. Es decir, en todas las provincias podría haber un centro de F. P. con un grupo de matrícula no desdeñable en esta rama, con un buen nivel de empleo.

Otros razonamientos diferentes a los anteriores nos llevan a considerar el bajo nivel de preparación de los profesionales del sector en España, tanto en carácter absoluto como en relación con, por ejemplo, los franceses, lo que redunda en perjuicio general de las personas como consumidores, y pérdidas de calidad y cantidad en el tratamiento de los productos en la industria.

¿Necesidad de formación?

En el sentido estricto nadie la tiene, pero sabemos que todos necesitamos de ella, y este es un sector en el que la falta de formación se nota en facetas que van desde un mal aspecto de multitud de mercados hasta nuestra salud, pasando por consideraciones internas al profesional tales como el aprovechamiento mejor o peor de los productos o simplemente, el tener la base necesaria para adoptar nuevas técnicas, nuevas leyes, nuevas máquinas que impulsan y a la vez encorsetan todo oficio modernamente.

En cuanto a la conveniencia de iniciar una nueva rama, es clara, siempre teniendo como fondo la tan traída y llevada reforma de las E. M., que no dejaría el pleno desarrollo del proyecto pero que no invalidaría la idea de la creación de estudios de formación profesional para carniceros, aún con reformas a las que es perfectamente adaptable el programa esbozado en el apéndice tan solo para F. P. 1, pensando precisamente en la imposibilidad de una especialidad en F.P.2, y la versatilidad de los puntos fundamentales, ante el cambio.

Para Galicia, representa la potenciación de su cabaña, debido al mayor aprecio de la misma al haber mayor entendimiento de la calidad, que se está queriendo resaltar últimamente. Asimismo, es un complemento a los estudios de veterinaria que se implantará en nuestra región. Supone también el iniciar aquí la idea un respeto ante los usos artesanales seguidos en Galicia en materias cárnicas, y que se diferencian de otras regiones.

Veamos una miscelánea de lo hecho en otros países sobre el tema:

-En EE. UU., existen centros de diversos estilos que imparten los estudios de carnicería, desde Universidades a "Colleges" pasando por "Vocational Technical School" (5).

-En Suiza (6) existen cuatro ramas de la profesión estructuradas como sigue:

a) Carnicero-chacinero con formación en la matanza (3 años).

b) Carnicero-chacinero (3 años).

c) Vendedor/a de carne (2 años).

d) Vendedor/a de chacinería (2 años).

-En Francia (7) diversos centros estatales establecen estas enseñanzas (2 años) en todas sus regiones, contando solo con la contrapartida de tres pequeños centros privados para todo el país. De las tres naciones consideradas, es quizá la que tiene una estructura de estudios de carnicería más parecida a la F. P., existiendo también una forma de seguir los cursos no contínua, sino con períodos de teoría seguidos de otros de prácticas. En el caso francés, existen convenios con la industria para poder hacer prácticas, que se distribuyen entre la escuela y contratos de trabajo en prácticas con remuneración parcial. La misma escuela parisina tiene una ramificación superior para cursillos post-graduados en temas especializados.

Al ver la planificación francesa sobre el tema destaca la importancia de las prácticas en esta rama, al tenerse que centrar en materiales perecederos, por el contrario de las ramas con las que estamos familiarizados. Este problema es quizá, por la inexperiencia actual de cooperación entre la F. P. y la empresa, el mayor que se encuentra para la puesta en marcha de este tipo de estudios, al no poder normalizarse un taller con los materiales a tratar debido al carácter transitorio de éstos, lo que impulsa a la necesidad de un convenio de cooperación con una empresa, según está estructurado en el decreto 707/1976 de 5 de marzo y el acuerdo M.E.C./C.E.O.E. de colaboración en F. P. de 1982. A este respecto la posición de Galicia para iniciar un proceso tal es ventajosa, debido a la importancia de este sector en la economía gallega. En esta misma ciudad (Lugo), podrían citarse empresas (como FRIGSA, FRIMISA, ABELLA, etc.) con las que se podría establecer un convenio (8), tal, que está estipulado reporte también ventajas a la empresa que lo acoja, y que podría contar con la práctica totalidad de las horas de prácticas necesarias (500 horas/curso), con lo que se elimina la principal preocupación de puesta en marcha, aunque esto no signifique que haya acabado el trabajo en tal sentido, si no que habría que pensar los términos del convenio en concreto, y adaptarlos a la experiencia y entorno particular de cada centro.

Una segunda objeción en la puesta en marcha es la del profesorado de prácticas, a elegir entre los actuales profesionales con nula experiencia educativa y pocos conocimientos generales, que inhabilita a la gran mayoría para la función docente, para cuya elección habría que estipular criterios, ya que de la calidad de las primeras promociones depende el futuro a corto, medio y aún largo plazo del rendimiento de una iniciativa como ésta de ejecutar la puesta en funcionamiento de una nueva rama.


4. EPILOGO

Se han entrevisto en esta exposición diversas características y opciones a tomar en la actual F. P., siendo dos las pretensiones del conjunto: Comenzar un análisis serio de la distribución de estudios en F. P. y continuar el camino para completarla, introduciendo una nueva rama mediante la exposición de un sumario, estudio previo a la Carnicería e Industrias Cárnicas, dos funciones que esperan el futuro para ser completadas.


NOTAS

(1) Es difícil decir, al no haber podido diferenciar más en la encuesta, hasta qué punto el porcentaje de elecciones de rama pcr gusto no representa también muchas que, al poner "porque me gusta", no querían sino transcribir algo como "me disgusta menos que las otras que se imparten en el centro".

(2) Es curioso que el único folleto informativo hacia los escolares que conozco sobre F. P. esté editado por una editorial de libros de texto.

(3) Naturalmente, este artículo analiza y propugna cuestiones en el estado actual de las E. M., sin tener en cuenta un proyecto de reforma que se antoja a la vez inmediato por necesario y lejano al mismo tiempo.

(4) Carnicería, mataderos, industrias de conservas cárnicas, chacinería, despiece, etc., considerando que, al haber 10 000 matrículas/año, el número de alumnos que acaban su formación cada año es inferior a 2 000. Datos de la Embajada de EE.UU., en España.

(6) DOE Datos de la Embajada Suiza, en España.

(7) Información directa en la "ECOLE PROFESIONELLE DE LA BOUCHERIE", y a través de diversos medios, principalmente la revista "LA BOUCHERIE FRANÇAISE".

(8) Igualmente con carnicería, salas de despiece o directamente con el premio de Carniceros-charcuteros.


APENDICE:


PROGRAMA F. P. 1 RAMA CARNICERIA E INDUSTRIAS CARNICAS

a) Distribución horaria semanal Area Ciencias Aplicadas y Conocimientos técnicos y prácticos.

1.° F. P. 1

Física y Q. Ciencias N. Mat. T. Expresión G. Tecn. Prácticas

    2

                        1

                                        2

                                                        3

                                                                        3

                                                                                        9

b) Programación Area Ciencias Aplicadas y Conocimientos T.P.


I-1.° F. P. 1:


-Matemáticas: Igual que para la Rama Administrativa y comercial.


-Física y Química:

Introducción a la Física.

Magnitudes físicas y sistemas de unidades.

Nociones de cálculo vectorial.

Cnemática. Generalidades.

Estática. Composición de fuerzas. Condiciones de equilibrio.

Dinámica. Leyes de Newton.

Gravedad.

Rozamientos. Máquinas.

Presión atmosférica. Barómetros.

Calor y temperatura. Efectos del calor. Escalas termométricas.

Transmisión del calor.

Introducción a la química.

Transformaciones químicas.

Formulación.

Nociones de química orgánica.

Principios inmediatos.


-Ciencias Naturales:

El clima: La atmósfera - Humedad ambiental - Vientos El ciclo del agua - Accidentes atmosféricos - Iluminación e Insolación.

La naturaleza y el sector primario.

La naturaleza y el sector secundario.

La naturaleza y el sector terciario.

La célula: Agrupaciones de células.

Animales: Los mamíferos - Las aves

Plantas: Raíz - Tallo - Hojas.

Los peces -

Otros.

Asociaciones biológicas: Relaciones entre los seres vivos - Descomposición biológica - Parasitismo - Ecología - Conservación de la naturaleza El hábitat urbano, sus problemas - La sociedad.


-T. Expresión Gráfica.

Confección de posters, collages y composiciones imaginativas. Confección de anuncios.

Fotografía de animales de carne.

Gráficos anatómicos y fisiológicos de animales de carne.

Dibujos de piezas de carne.

Noción e importancia de la comunicación.

Correspondencia comercial - Principios generales.

Comunicaciones breves.

El trato con la gente: Gestos. Atención. Voz.

Las relaciones entre comprador y vendedor

Vendedor-Compra-


-Tecnología:

El trabajo del carnicero:

Compra Matanza - Despiece - Carnicería - Charcutería - Venta Contabilidad.

Utensilios de trabajo: Cuchillos Machetas Mazas - Ganchos.

Otros utensilios: Cepos Cámaras - Transporte.

La carre: Tipos de carnes - Cortes - Utilización

La carne de ternera: Cuidados al tratarla. Cortes utilización. Tipos. Calidades

La carne de cerdo: Cuidado al tratarla. Tipos. Calidades - Cortes utilización.

El cordero: Cuidados al tratarla Tipos - Calidades - Cortes utilización.

Otras carnes: Pollo - Conejo - Caballo.

Cuidados de la carne. Transporte. Conservación.

Técnica de salazón.


-Prácticas:

Cuidados de la herramienta - Afilado.

Utilización de la herramienta: Agarrado - Formas de corte. Cuidados de la carne en su tratamiento: Alteraciones climáticas. Deshuesado: De hueso liso - De pierna - De columna - Variaciones sobre el tema para distintos tipos de despacho - Igualmente para ternera, cerdo y cordero.

Distinción de diversos tipos de carne.

Separación de piezas y preparación para el corte.

Cuidados de la carne en su transporte - Forma de transporte para canales y despiece.

lada.

Conservación: En fresco En salazón - En frigoríficos - Congelada


II 2.° F. P. 1:


-Matemáticas:

Nociones de estadística.

Aplicación de porcentajes a: Cálculo de mermas y escandallos. Cálculo de los márgenes y precios.

Aritmética mercantil: Cálculo de intereses y amortizaciones de créditos.

Descuentos y letras de cambio.

Aplicación de la regla de tres a problemas alimenticios, de espacio, de planifacición de producción y comerciales.


-Física y Química:

Nomenclatura, formulación y propiedades elementales de ácidos, bases y sales.

Ampliación de Química orgánica aplicada a alimentos. Hidratos de Carbono - Composición química.

Monosacáridos. Polisacáridos. Celulosa.

Grasas. Composición. Acidos grasos.

Proteínas. Composición Aminoácidos.

Vitaminas y Sales minerales.

Disoluciones: Clases. Solubilidad. Concentración. Difusión. Ósmosis

El frío, el calor y la humedad, la conservación de productos. Conservadores químicos.


-Ciencias Naturales:

El esqueleto animal.

Músculos en los animales.

Crecimiento y reproducción.

Clasificación de los mamíferos.

El ganado vacuno: Anatomía y fisiología. Otras características. El ganado porcino: Anatomía y fisiología - Otras características. El ganado ovinio y caprino: Anatomía y fisiología. Otras características.

Otros mamíferos: Caballos. Conejos. Otros mamíferos de uso comestible.

Las aves.

Características de la cría de animales domésticos. Los animales en las granjas.

El aparato digestivo. Necesidades nutritivas. Metabolismo de los alimentos.


-Técnicas de expresión gráfica y comunicación:

Limpieza del lugar de trabajo.

La importancia de la vistosidad en el comercio.

Carteles: Confección. Tipos. Relaciones.

Elementos de decoración.

El trato con el cliente: (I): Cortesía. Información. Conversación.

El trato con el cliente: (II): El tono de voz. Disposición corporal.

El trato con el cliente: (III): Discusiones y técnica general de venta. Asesoramiento y persuasión.


-Tecnología:

Calidades de la carne: Distinción. Edad. Coloración. Tersura. Grasa. Hueso.

Tipos de piezas y entrada en la dieta alimenticia del ganado vacuno, porcino, ovino, caprino.

Tipos de aves y dieta alimenticia.

Subproductos y su aprovechamiento: Cabeza, estómago, patas, sangre, tripas, grasas, sebo en el ganado vacuno, porcino, ovino y aves.

Cálculos sobre el animal en vivo.

Matanza del ganado vacuno, porcino ovino caprino caballar aves y conejos. Extracción de la piel (o plumas en su caso).

Cuidados sanitarios. Desinfección.

Conservas cárnicas.

Fabricación de chorizos. Salchichón. Otros productos embuchados

Charcutería.

El curado.

Presentación y decoración de la carne.

Análisis de textos sobre productos cárnicos.


-Prácticas:

Corte: Liso de hueso mixto en chuletas y en piezas.

Matanza de terneros. Sangrado. Abertura. Extracción de la piel. Patas y cabeza. Extracción de las vísceras. Seccionado de la canal. Lavado.

Igualmente para el ovino.

Matanza del cerdo. Sangrado. Abertura. Quemado y limpieza exterior. Extracción de la cabeza patas y vísceras. Seccionado de la canal. Lavado.

Matanza del pollo: Extracción de las vísceras y limpieza.

Matanza del conejo. Extracción de las vísceras y limpieza.

Fabricación de chorizos.

Fabricación de salchichón.

Fabricación de salchicas.

Fabricación de hamburguesas.

Fabricación de productos propios del lugar.

Curado de productos cárnicos.


2023/01/03

Meteoroloxía en Ribadeo no 2022: 1.Temperatura

Meteoroloxía en Ribadeo no 2022: 1.Temperatura

     Segundo a estación meteorolóxica da Granxa Escola Pedro Murias, o ano 2022 en Ribadeo comezou batindo marcas de calor de comezos de ano, estando o termómetro nas primeiras horas por riba dos 21 ºC. Polo demais, non foi especialmente caloroso en ningún momento, se ben rematou coa temperatura media anual máis elevada das que se ten rexistro, 14,97 ºC, elevando a media secular ata os 14,19 ºC, despois de ter temperaturas medias a comezos de século de 14º. É dicir, falando coloquialmente, rexistráronse temperaturas un grado superiores ás de comezo de século, o que, proxectado, daría un aumento de temperaturas a finais de século duns 4 ºC.

    Algunha gráfica ilustrativa:

1.-Representación das temperaturas medias anuais. Pode verse que o ano pasado foi algo máis caloroso que o 2020, e abondo máis que 2021. Na representación de 20 anos apúntase a recta de tendencia cunha pendente de case 4 ºC en 100 anos. Probando un axuste maior, cunha curva, a tendencia é a aumentar a pendente. A lembrar que nos cúmios do clima tentábase que o aumento de temperatura mundial son sobrepasara os 1,5 ºC. A gráfica ten un axuste abondo mellor que o que se lograba en anos pasados, pasando o coeficiente R2 de 0,23 o ano anterior a 0,32 nesta edición.

    2.-A variación da temperatura media ó longo do século, considerando as temperaturas anuais, segue o mesmo patrón. Naturalmente, cara á dereita, ó haber contabilizados cada vez maior número de datos, as variacións vólvense relativamente menores, alisando unha curva que se ve con clara tendencia a subir:
    3.-A temperatura media mensual, Pola mesma razón de ter cada vez máis datos, tamén contabilizando dende comezo de século, non sofre grandes cambios. A lembrar que inclúe todos os momentos do día, mesmo pola noite.
    4.-A gráfica anterior pódese representar de diversaos xeitos. O que deixo a continuación visibiliza ben os cambios ó longo do ano, de xeito cíclico.
    5.-A última gráfica é mais complicada de entender. Representa a evolución da temperatura ó longo do século, pero tendo en conta non as medias anuais senón a variación diaria, co que tende a subir nos veráns e a baixar nos invernos. De novo as flutuacións van sendo menores a medida que se acumulan os datos, sendo cada vez máis patente por iso a inclinación da curva.

2022/04/05

Conxunto sobre o clima

Unha das 28 páxinas de portada

    Hai algún tempo, a ESA produciu o 'climate kit', un pdf cun certo nivel de interacción para procurar máis información en cada parte. Unha vez repasado, coido que é cousa de darlle difusión pola cantidade de información  (sobre todo, con soporte gráfico) que é capaz de subministrar.

    Se tes interese, boa lectura!

    Unha nota: está en inglés, pero os datos básicos son comprensibles cun nivel baixo.

2022/03/02

A ciencia segue a subir o nivel de alarma climática

    Hoxe por hoxe, o desafío / cambio climático mantense entre os principais a solventar nos próximos anos. Evidentemente, non é o único, aí está a guerra para que non o esquezamos, ou os avisos de falta de litio para as baterías, por non citar máis que dous feitos alarmantes cara ó futuro, e que se sumarían nunha rede de problemas máis difícil de sulucionar en conxunto que por separado, e que afecta ó noso medio vital.

    Volvendo ó clima, o pasado 28 de febreiro foi liberado un novo informe sobre o cambio climático. Recollo abaixo un resume traducido do mesmo, realizado a partir do feito pola ESA no interior do artigo https://www.esa.int/Applications/Observing_the_Earth/Space_for_our_climate/Satellites_support_latest_IPCC_climate_report


'O informe usa evidencia de máis de 34000 fontes científicas e amosa como tormentas extremas, secas, inundacións, vagas de calor e incendios están causando disrución na produción de alimentos, interferindo con pesca e acuicultura, causando dano ás cidades, infrastrutura e caúde humana.

Chaves rápidas:

* O cambio climático xa ten causado “danos substanciais e incrementado perdas irreversibles, en ecosistemas terrestres, de augas doces e costeiras e marinos abertos”.

* Os crecentes eventos extremos de temperie e clima “teñen exposto a millóns de persoas a unha inseguridade alimentaria aguda e reducido a seguridade da auga”, podéndose ver os impactos máis significativos en partes de África, Asia, América Central e do Sur e o Ártico.

* Do 50 ó 75% da poboación mundial pode estar exposta a periódos de “condicións climáticas perigosas para a vida” debido á extrema calor e humidade para 2100.

* O cambio climático “incrementará a presión sobre a comida e a súa produción e acceso, especialmente en rexións vulnerables, minando a seguridade alimentaria e a nutrición”.

O informe fai un chamamento para unha acción ambiciosa e acelerada para adaptarnos ó cambio climático e facer recortes rápidos e profunedos nas emisións de gases de efecto invernadoiro.

2022/01/01

Meteoroloxía en Ribadeo no 2021: Temperaturas

    O ano 2021 en Ribadeo non foi especialmente caloroso, mais rematou coa semana de final de ano máis cálida do século, incluíndo o día de fin de ano máis caloroso: a lectura realizada ás 12 da noite, cambio de ano, na Pedro Murias era de 21,31 ºC, na práctica, máis alta que en calquera momento do día 31, e mantívose por derriba desa marca ata case as seis da mañá do día 1. Pódense constatar ademáis, que entre as medidas tomadas na estación meteorolóxica da Pedro Murias e os termómetros que se podan ter no exterior das casas no pobo pode haber varios grados de diferenza.

    Un ano que comezou sendo moi frío e que rematou cunha media de temperatura normal para o século, o que non impideu que a temperatura media do século siga subindo, aínda que por este período, a suba sexa pequena.

    Deixo algunha gráfica ilustrativa.

1.-Representación das temperaturas medias anuais. De seguir así, e aínda que este ano pode verse que non foi especialmente caloroso (7º ano na clasificación entre os 19 representados) a liña de tendencia indica claramente que ó longo do śeculo sobrepasaríanse os 3 ºC de aumento. A lembrar que nos cúmios do clima tentábase que o aumento de temperatura mundial son sobrepasara os 1,5 ºC...

2.-A variación da temperatura media ó longo do século, considerando as temperaturas anuais, indica que tamén este ano se subiu a media, aínda que pouco:

 3.-A temperatura media mensual non sobre grandes cambios. A lembrar que inclúe todos os momentos do día, mesmo pola noite.

4.-A gráfica anterior pódese representar de diversaos xeitos. O que deixo a continuación visibiliza ben os cambios ó longo do ano, de xeito cíclico.

5.-A última gráfica é mais complicada de entender. Representa a evolución da temperatura ó longo do século, pero tendo en conta a variación diaria, co que tende a subir nos veráns e a baixar nos invernos, aínda que se nos fixamos ben na parte final, vemos que o último altibaixo ten comezado a subir, efecto das altas temperaturas deste fin de ano.

2021/11/15

O clima, aquí e hoxe

   Con motivo do 34 congreso de EnCiGa, o pasado sábado 13 de novembro presentei 'O Clima Aquí e Hoxe' como a miña aportación ó congreso de ensinantes. Por motivos de privacidade, nin preguntei se podía facer a gravación da miña intervención -polo demáis, como o resto das outras do congreso de EnCiGa deste ano 2021, virtual-, pero teño a presentación que usei como base para a intervención. Algo que pode facilitar o coñecer se tes ou non interese, e se o tes, aquí estou para seguir co tema. Aí vai:


 

2021/07/07

Unha aproximación ó clima de Vilalba. I.-Temperatura media

   Polo momento, o clima de Vilalba non ten sido estudado de xeito independente. Calquera que viva en Vilalba terá unha idea tanto do clima como da temperie, do tempo que está a facer, fixo ou se prevé que faga nun momento dado. Pero sen datos obxectivos, as ideas dunhas e outras persoas, o seu xeito de sentir a meteoroloxía que afecta a Vilalba, variarán abondo. No mesmo pobo non hai estación meteorolóxica, e no concello, a única estación meteorolóxica funcional cunha serie de datos que xa vai sendo ampla (vinteun anos, 2/1/2001) foi levantada nunha zona de muíños de vento, a carón da fronteira co concello de Guitiriz. Ou sexa, lonxe da vila e a douscentos metros máis de altura que a casa do concello. De feito, o seu nome é 'Guitiriz - Mirador', o que dá unha idea da súa posición (43,226593º N, -7,783072º [O], WGS84). Abondo máis recente, oito anos (8/3/2013), é a de Lanzós (43,3746º N, -7,64468º [O]), tamén abondo máis próxima e a unha altura semellante á da casa do concello. E moito máis recente, pois aínda lle faltan meses para ter o ano (16/10/2020), é a de Santaballa (43,327644º N, -7.716554º [O], 'Feiranova-Santaballa'), tamén dunha altura semellante e máis próxima que a de Lanzós.

   O caso é que, coas tres estacións, xa se van recollendo datos para facer unha historia climática de Vilalba, e a iso ven esta entrada, a ilustrar o seu comezo, cos datos da temperatura media. Outro día colleremos outra variable.

   As gráficas teñen datos das estacións meteorolóxicas de MeteoGalicia, e a primeira tamén unha estimación, calculada a partir dos datos das tres estacións, da media de temperatura diaria na zona da casa do concello, na vila.

   A primeira gráfica non dá moitas claves a quen non estea afeito a tratar con este tipo de presentación de datos. Aínda así, vese que a serie máis longa (en azul, a de Guitiriz-Mirador) vai aumentando pouco a pouco o número de días anuais cunha temperatura media nas 24 horas no entorno dos 25 ºC, aínda que o día que ten unha temperatura media máis alta sexa do 2003. Tamén se ve que na parte correspondente á casa do concello, -en liña verde máis ancha por ser só unha estimación e así quitarlle a precisión- houbo días en xaneiro nos que a temperatura media baixou de cero graos centígrados, así como que é de esperar que aínda estean por vir os días máis cálidos.

    En canto á segunda gráfica, representa a temperatura media do ano anterior. Por exemplo, se collemos o día 5/6/2010, o punto sinalará a temperatura media dende un ano antes a ese día. Só ten representados os datos das dúas estacións máis lonxevas, pois Santaballa aínda non acadou abondo número de días de funcionamento como para pode facer a liña correspondente. Nesta representación é patente que os últimos anos foron máis quentes, temperaturas máis altas, con medias anuais duns once graos centígrados. É de prever que a media para o núcleo urbano de Vilalba sexa algo superior ós 11 ºC. Tamén están deuxadas as liñas de tendencia das dúas estacións, que se ve claamente que son ascendentes en ambos casos. Se hai moita diferenza de pendente entre elas é máis ben polo aínda curto período de funcionamento de Lanzós. Pero aínda así queda claro que, por termo medio, a temperatura de Vilalba-vila no que vai de século aumentou arredor de 1 ºC. Os datos son acordes co que todos sabemos: estamos nun cambio climático.

   Seguirá. Para quen teña interese, pode comparar cos datos de Ribadeo, para onde fixen un pequeno libriño cos datos de varias variables no que vai de século, facendo fincapé no 2020.

2021/07/05

Canadá, 50 ºC. Ribadeo, frío

Gráfica da NASA manifestando a anomalía de temperaturas en norteamérica estes días, en comparación coa media dos sete anos anteriores. Imaxe no dominio público.

 

   As novas dan fe: no Canadá están a sufrir temperaturas de case 50 ºC, en zonas onde o normal é que nesta época pouco máis teña feito que comezar o desxeo. Mentres, Ribadeo marcou o comezo de ano máis frío deste século.

   Está tolo o clima? Diría máis ben que quen está tolo somos nós, como especie, os humanos. O clima só responde ás leis físicas, aínda que ás veces sexan complicadas de entender, ou mesmo, aínda descoñecidas.

  E, mentres, está a estenderse de que hai que difundir os efectos extremos para amosar a gravidade da situación climática e propiciar unha mentalización rápida e a conseguinte actuación para enfrontarse ó cambio nocivo que estamos a experimentar. En contra, ese alarmismo é respondido dende filas opositoras, chamándoo como econazismo ou etiquetas semellantes.

   Na realidade, non fai falta poñer fincapé na difusión de catástrofes, nin provocadas polo clima, nin doutro tipo: pola súa propia natureza, eses efectos extremos son carne de noticia. E, en relación ó clima, cada vez son máis frecuentes e máis extremos. De xeito estatístico, eses efectos que soian darse de cento en vento, aumentan de xeito rápido a súa frecuencia con aparentemente pequenas variacións de temperaturas medias. Ó fin, que é un aumento de 1 ºC?

   Ese aumento de frecuencia non só é para aqueles fenómenos que asociaríamos con temperaturas altas, senón que nun aparente paradoxo (só aparente) tamén vemos aumentos doutros fenómenos que asociamos con temperaturas baixas. E así, hai non moito, a pasada primavera, mentres unha ampla zona de Europa centrada no Báltico, estaba a sufrir unha abafante vaga de calor 'mediterráneo', ó estilo do que se pode pasar nas costas cálidas dese mar no verán, a zona mediterránea estaba a sufrir unha vaga de frío 'polar'. Ambas vagas, anómalas, por máis que fora máis rara a calor báltica. E ambas, episodios puntuais que por si sós non significarían nada máis que unha flutuación típica, se ben pouco frecuente. Pero a suma de flutuacións dun e outro signo vese aumentar en cantidade e profundidade, e iso si, ese cambio de frecuencia e profundidade do conxunto, é efecto do cambio climático

   E é que un aumento da temperatura media supón que a atmosfera dispón de máis enerxía, e polo tanto, é máis inestable. Dicir algo como que 'en Galicia viranos ben que aumente algo a temperatura polo cambio climático' é afirmar o propio descoñecemento do tema, e non só no que a rexistros de temperatura poda afectar, pois unha cousa é pensar na temperatura media e outra que debido a ese aumento se podan rexistrar máis veces indesexables extremos da temperatura, sobre todo, altas. E, por suposto, desestimar outros efectos asociados como a seca e o descontrol de precipitacións ou a chegada de furacáns ás nosas costas. Non, por desgraza as novas non son alarmismo: son alarmantes aínda que haxa que comprendelas e matizalas.

2021/01/28

28 de xaneiro: 23 anos do protocolo de Quioto

Mapa de TUBS en Commons. Lic. CC BY SA 3.0

   Kioto, cidade xaponesa, acubillou no 1998 o cume do clima que resultou no protocolo de Quioto, un amago de acordo mundial para enfrontármonos a un reto tamén mundial, o cambio climático, no que cada vez ten un protagonismo maior a humanidade. Algo que xa viña sendo advertido polos científicos dende moitos anos antes: en 1975, o xeofísico Wallace S. Broecker (1931-2019) publicou un artigo en Science, “Cambio climático: ¿Estamos ó borde dun quecemento global pronunciado?

   E 23 anos despois, neste día 28 de xaneiro adicado ó clima pola ONU, seguimos a peor. O ano pasado, en plena pandemia, batíronse marcas de CO2 na atmosfera e de temperaturas e fenómenos climáticos extremos. E este ano non pinta diferente.

   Claro que se está comezando a tomar medidas, con moito atraso, que miran a neutralizar o avance do dióxido de carbono na composición atmosférica. Dende a produción eléctrica ó uso de transportes eléctricos, pasando pola universalidade das luces led. Pero, dentro dun tipo de comercio capitaneado polo capital, hai que esperar a que a rendibilidade económica prevaleza para seguir adiante. E a natureza non está ó servizo da economía, aínda que así llo pareza a moita xente en moitas circunstancias. Pero a natureza e o equilibrio químico no planeta non entende de capitalismo.

   A máis da páxina sobre cambio climático da ONU, non moitos datos e ligazóns, a modo de lembranza, deixo un vídeo curto sobre o que nos afecta do cambio climático...



El Tiempo en Ribadeo - Predicción a 7 días y condiciones actuales.