Alternativas libres na rede

    Na rede polo momento está imposto o 'sen custo aparente'. Así, por exemplo, 'todo o mundo', en espera dun desenvolvemento aínda maior da IA, usa Google para procurar cousas. Din que é gratis, mais o pago en realidade es ti: os teus datos particulares ou o teu historial de navegación son a moeda de cambio. Fronte a ese tipo de programas, están os programas libres ou ben os de fonte aberta, cunha multitude de variedades na que basicamente as pezas fundamentais son persoas voluntarias que exercen o traballo e o doan, sen ánimo de lucro. Un exemplo? Este mesmo blog, do que non me lucro, aínda que polo momento estea aloxado en servidores que pertencen a Google e esa empresa si que se aproveite do meu traballo e a túa visita.

    Volvendo ó tema. Igual que as múltiples versións de Linux ofrecen unha alternativa a Windows como sistema operativo nos ordenadores, ou amarinha.gal, instancia mariñá libre no fediverso de Mastodon (non a probaches aínda?) ofrece unha alternativa ás redes de Facebook ou X, hai moitas outras alternativas para non ter que vender a túa alma ó diaño ó navegar por internet.

    Enriba tes as páxinas de https://archive.org/details/alternativas-google-hibrido/page/n5/mode/1up onde podes atopar unhas cantas alternativas, dos milleiros que hai.

    Por certo, cheguei aí a través da páxina de Enxeñaría sen Fronteiras.

Un iceberg como media provincia de Lugo

ESA 2023, lic. CC BY-SA 3.0 IGO

    Cara a 1986, o iceberg A23a quedou ancorado no fondo oceánico. Agora desancorou e diríxese 'a toda máquina', como amosa a animación da ESA, fóra do Antártico. A animación consta de tres fotos, tomadas en 20231102, 20231114 e 20231126, co iceberg camiño do Atlántico Sur. Mide unhs 4000 km cadrados de superficie, case tan grande como a provincia de Pontevedra, cun espesor duns 400 m, e é, na actualidade, o maior iceberg que existe.

    Tomado de https://www.esa.int/ESA_Multimedia/Images/2023/12/Iceberg_on_the_loose

O futuro no mar

   Foto da ESA, tomada de https://www.esa.int/ESA_Multimedia/Images/2023/06/Earth_from_Space_Southwest_Netherlands (CC BY SA 4.0)

    Pode ser unha afirmación. É unha pregunta. A imaxe de arriba, a zona sur oeste dos Países Baixos e o Mar do Norte que enfronta, abrangue uns 150 km no sentido horizontal. Nela pódense advertir dende os peiraos de Rotterdam, os maiores de Europa, cara arriba e á dereita, ós barcos no mar. Mais tamén, se nos fixamos, unha formacion estrana de puntos no mar, ordeadiños na parte inferior esquerda da imaxe. Que é? un 'campo' de xeradores eólicos abondo maior que a extensión do concello de Ribadeo, un concello de tipo mediano de Galicia. Coa actual polémica pola prantación abusiva de eólicos no noso mar ou na nosa terra, algo a ter en conta e a estudar.

Unha contribución de 1983: La problemática de las asignaturas comunes dentro de la Formación Profesional

    Aló polo ano 1983 tiña lugar no Instituto Politécnico de Lugo  o 'I Congreso galego de Formación Profesional'. Revisando outra cousa, chego a unha ponencia da que formei parte, e que, para que non quede no esquecemento, e aínda que hoxe por hoxe nn sexa máis ca unha simple curiosidade histórica, deixo a continuación en varios formatos (xunto coa portada das actas e a páxina de D.L. para a súa localización en bibliotecas):

 

La problemática de las asignaturas comunes dentro de la Formación Profesional

Mª Dolores Bouza Betriu

Flor Núñez Sánchez

Antonio Gregorio Montes

La escasez de tiempo no nos ha permitido hacer un análisis completo de la información en teoría disponible, por lo que este trabajo espera su culminación en un futuro.

Nos hemos ceñido a la provincia de Lugo (y en concreto a las ramas de F. P.) por lo que sólo han sido encuestados 530 alumnos, pero figuran todas las ramas existentes en esta provincia, es decir: Administrativa, Automoción, Delineación, Electricidad, Electrónica, Metal y Sanitaria.

En este análisis previo hacemos una comparación de las asignaturas comunes en relación a las específicas, o entre ellas sin relación a las específicas, observando el menosprecio que tienen nuestros alumnos por dichas asignaturas.

Podemos afirmar, debido a la cantidad de alumnos encuestados, que los datos obtenidos son representativos a nivel provincial e indicativos y clarificantes de la situación a nivel general.

ANALISIS DE DATOS

La encuesta formulada constaba de 11 apartados, cuyas preguntas eran las siguientes:

1. ¿Cuál de las siguientes es tu asignatura preferida?

Matemáticas

Idioma

Formación Humanística

Lingua gallega

Ciencias Naturales

Lengua Española

Física y Química

2. ¿Qué opinas sobre estas asignaturas comunes?

-Son importantes.

-Son necesarias.

-Se puede prescindir de ellas.

3. ¿Cuál es para tí la más pesada?

4. ¿Qué asignaturas eliminarías?

5. ¿Crees que estas asignaturas comunes pueden influir decisivamente en tu Formación Profesional?

6. ¿Pondrías al mismo nivel de importancia las asignaturas específicas que las comunes?

-Más importantes las específicas.

-Más importantes las comunes.

-Igual.

7. De estas asignaturas comunes, ¿cuáles crees que contribuyen de forma más efectiva en tu formación intelectual?

-Todas.

-Ninguna.

-Alguna...

8. En cada apartado que se pone a continuación, en la que se señala el sistema de enseñanza, indica las asignaturas con las que tú crees que se corresponde.

-Apuntes

-Libro de texto

-Clase magistral

-Medios audiovisuales

9. ¿Crees que son suficientes las horas impartidas a la semana de las asignaturas comunes?

10. ¿A cuáles darías más horas y a cuales menos?

-Más

-Menos

-Ningura

11. En conclusión, ¿crees posible una educación integral dentro de la F. P., eliminando las asignaturas comunes?... (expón brevemente tu opinión).

También figuraban como indicadores de datos, los de Centro, Curso, Especialidad, Edad y Sexo.

El análisis se ha hecho teniendo en cuenta los porcentajes totales, sin otro tratamiento estadístico.

1. PREGUNTA. En ella se observa que la Lengua Española (34%), las Matemáticas (24,5%) y las Ciencias Naturales (25,3%) engloban cinco sextas partes de las preferencias, en contraposición a las cenicientas que son Física y Química y Lingua Galega.

2. PREGUNTA. Sólo un 18,5% considera que se podría prescindir de dichas asignaturas.

3. PREGUNTA. Esta pregunta, muy en relación con la primera, arroja similares resultados, ocupando el primer puesto la Física y Química con un 43,4% destacando en contraposición las Matemáticas con un 3,9% y la Lingua Galega, sorpresivamente, con un 5,3% (aquí hay que señalar que los alumnos de segundo grado no tuvieron esta materia por lo que prescinden de ella a la hora de opinar).

4. PREGUNTA. Los alumnos eliminarían especialmente la Lingua Galega (43,5%), aunque todas las asignaturas reciben porcentajes relativamente altos, exceptuando las Matemáticas.

5.a PREGUNTA. En esta se reiteran las opiniones de la segunda pregunta, considerándolas de influencia decisiva profesionalmente un 60,3% frente aun 24,9% que no las considera así (respuesta más negativa que en la pregunta número 2).

6.a PREGUNTA. Pese a suponer el resultado, hemos realizado esta pregunta, que le da un carácter episódico a que nuestros alumnos consideren más importantes las asignaturas comunes que las específicas (un 1,3% frente a un aplastante 73%).

7.a PREGUNTA. En general, (40,9%) los alumnos consideran que todas contribuyen a su formación intelectual, frente a un 2,8% que consideran que no tienen ninguna influencia.

De forma independiente, es decir, sin contabilizar para los porcentajes individuales los anteriormente expuestos, destacan Matemáticas (22,6%), Lengua Española (22,5%), con el porcentaje excesivamente bajo de la Lingua Galega (2,8%).

8. PREGUNTA. Se observan en esta pregunta el predominio de apuntes y de libro de texto en la exposición de los temas, con porcentajes muy bajos, en general, en la utilización de medios audiovistuales, donde sólo cabe destacar el uso que se hace de ellos en Ciencias Naturales (26,2%) e Idioma (20,4%).

9. PREGUNTA. La consideración de una ampliación de horario dedicada a estas asignaturas es ampliamente rechazada por nues- tros alumnos (81,9%), aunque se observa un aumento de consideración respecto a la pregunta número 6.

10. PREGUNTA. En contraposición a la pregunta anterior, observamos que por asignaturas está más equilibrada la distribución horaria, destacando el 37,7% que considera una ampliación de horario en Matemáticas, y un 21,7% que lo hace para disminuir el horario de Humanística, al tiempo que un 18,3% suprimiría el Gallego, frente al mínimo porcentaje que quisieran hacerlo con las Matemáticas.

11. PREGUNTA. Por ser las contestaciones comentadas, no es posible hacer un estudio estadístico del tipo de las anteriores, esbozando una respuesta, en general, diríamos que los alumnos consideran imposible la consecución de una educación integral sin estas asignaturas comunes.

CONCLUSION

A la vista de los resultados arrojados por la encuesta, hemos llegado a la conclusión de la necesidad de un replanteamiento de las asignaturas comunes.

El alumno se ve saturado de materias en los cursos (ej.: FP1. 2.o AD) de ahí su rechazo de las asignaturas comunes de nueva implantación, como es el caso del Gallego, por tratarse de "algo más que hay que estudiar", no por ser esa asignatura en concreto.

Algunas asignaturas como la Formación Humanística han quedado desfasadas en el tiempo y no potencian (ej.: FP1. 1.°) el "relativo" interés de nuestros alumnos.

La Lengua Española se les hace demasiado árida y esto se demuestra en los bajos porcentajes que figuran en 1.° FP1, subiendo considerablemente en 2.° FP1, donde las dos terceras partes se corresponden con Literatura.

En Idioma, aunque figura entre los porcentajes más altos, no podemos olvidar el problema que existe en algunos centros pequeños, en los que sólo se imparte Inglés o Francés, y los alumnos procedentes de E.G.B. pierden la oportunidad de elegir, teniendo que introducirse en una nueva lengua.

Las Ciencias Naturales arrojan los mayores porcentajes en FP1 1. O, quizás por tratarse de una asignatura poco definida, a la que más bien debería llamarse Geografía Humana, Agraria, etc., correspondiéndose con una sola hora semanal, lo que la convierte en una asignatura juguete.

Los alumnos consideran difícil la Física y Química, y trasladan esta dificultad (producto, por otro lado, en buena parte de lo novedoso de esta asignatura y su necesidad de razonamiento) a la concepción general que de ella tienen, de forma directa por la motivación negativa que ello ofrece, e indirecta, por medio de la identificación: dificultad con aburrimiento, vía la falta de esfuerzo para superar el fracaso ante la nueva asignatura, que les impide rápidamente seguir las nociones expuestas en el desarrollo, tanto de la mecánica como de la estructura y formulación química, las partes comunes de comienzo de la asignatura en FP1 1.

Por otra parte, también es cierto que desde hace tiempo tienden a considerarse áridas las asignaturas de Ciencias, lo que conlleva una predisposición del alumno contra ellas; al igual que la renovación didáctica sufrida por esta asignatura ha sido escasa, frente a otras que, como la Humanística, han tenido una explosión de ideas y menor formalismo.

Igualmente cabe resaltar que este rechazo se produce también en ramas puramente técnicas que necesitan de base física para su desarrollo.

Matemáticas parece gozar de aceptación general debido al arraigo que tiene en el estudio como asignatura básica y necesaria para todo.

Con relación a los sistemas de enseñanza, hemos de resaltar la realidad de que pese a la innovación de los medios audiovisuales, apenas se utilizan, y se continúan haciendo uso de medios tradicionales como el libro de texto, y no necesariamente didácticos, como los apuntes.

Estamos seguros de que influye en la no utilización de medios audiovisuales el no disponer, por un lado, de posibilidades materiales, y por otro, de espacio, aunque se trate de centros de nueva construcción.

Es representativo que las preferencias de asignaturas se correspondan relativamente bien con la utilización de medios audiovisuales, a excepción de Matemáticas y Lengua Española.

Para la reforma y potenciación de las asignaturas comunes contamos fundamentalmente con tres problemas:

a) Problema monetario: En los Centros de F. P., salvo raras excepciones, los presupuestos van dirigidos única y exclusivamente a las asignaturas específicas, privando a las comunes de las posibilidades de innovación.

b) Problema profesorado: Un alto número de profesores están impartiendo asignaturas afines, para las que no están ni preparados ni motivados.

c) Problema alumnado: Mientras que en las asignaturas específicas generalmente se parte desde la base, en las comunes partimos de una base a la que el 70% de los alumnos no llega. Esto impide al profesorado trabajar a todo rendimiento, de ahí que descienda el interés.

La mayoría del alumnado accede a la F.P. sin haber terminado sus estudios de E. G. B. o sin el Graduado Escolar, entrando incluso alumnos de educación especial. Por lo que, a pesar de la selección que irremediablemente se realiza en los dos cursos de F. P. 1, las consecuencias se arrastran hasta F. P. 2.

Este problema se soluciona con un curso de acceso a la F. P., con lo que los alumnos nos llegarían a un nivel más uniforme.

Para los dos problemas anteriores la solución está en manos de la Administración.

15 veces as dimensións do concello de Ribadeo

    Máis de 15 veces a extensión de todo o concello de Ribadeo. Equivalente á superficie de toda a Mariña. Esa é a extensión que ten o novo iceberg desprendido da Antártida. Un grosor de 150 m, máis ca altura de Santa Cruz. Máis de 0,2 billóns de metros cúbicos de xeo, algo máis de 0,2 billóns de toneladas. Elixe o que prefiras para describilo. Pero ten en conta que co consumo actual de auga do concello de Ribadeo, tardariamos algo así como 40 millóns de días, máis de cen mil anos, en consumir a auga que leva dentro...

    Queda aquí unha imaxe comparativa entre varios iceberg, Malta, o golfo de Túnez e Sicilia, que indica que, con todo, non é nin moito menos o máis grande desprendido nestes últimos anos. A información está sacada da ESA.

Meteoroloxía en Ribadeo no 2022: 1.1.Temperaturas máximas e mínimas

Meteoroloxía en Ribadeo no 2022: 1.1.Temperaturas máximas e mínimas

      As temperaturas medias ás veces non son as mellores representacións da temperatura pola acomodación que representan ás crenzas asentadas de tipo subxectivo, ou ben, ao contrario, por axustar a 'unha media demasiado media' enmascarando outras características. De aí o uso das temperaturas máximas e mínimas, entre outras posibilidades.

    Comezando polos días con altas temperaturas, vemos que os datos confirman ano tras ano a tendencia a que as temperatuas sexan cada vez máis altas: cada ano hai, por termo medio, máis días que sobrepasan unha determinada temperatura. Dende hai máis dunha década elixín como referenza 25 ºC, por ser -daquela- 11 ºC máis alta que a media (arredor dos 14 ºC), e estar máis do 90 % dos días sen superar eses 11 ºC máis ca media nin baixar de 11 ºC por baixo dela. A gráfica a continuación amosa a tendencia: cada ano máis días o termómetro chega a superar os 25 ºC, e aínda aqueles que se quedan por baixo dos anteriores non soen baixar moito da media de número de días. Tanto é así que se fixo evidente pouco a pouco que a variación de 11 ºC por riba e por baixo dos 14 ºC estaba quedando descompensada. Así, collín para a representación tamén temperaturas superiores que permitiran ver que pasaba con outra perspectiva. No caso de temperaturas máximas, escollín para este segundo suposto 30 ºC, alzando as espectativas a temperaturas máis altas, se ben polo momento os días que se sobrepasa esa temperatura son escasos, non tendo unha consistencia estatística.

    A liña de tendencia é clara. No que respecta ás máximas, o número de días nos que se esperaba acadar 25 ºC ou máis pasou de 9 no 2001 a máis de 14 neste 2022, é dicir, aumentou máis dun 50 %, e foi superado pola realidade dos 19 días datados. E, se miramos o número de días nos que se esperaba acadar 30 ºC ou máis, pasou na práctica de 0 a máis de un, se ben neste caso os días que devolven os datos de 2022 foron de novo 0.

    En relación ás temperaturas mínimas, a cousa transcorres máis ou menos parella: unha ollada á gráfica deixa ás claras que a tendencia é a que desaparezan en Ribadeo os días nos que nalgún momento se baixa de 3 ºC, se ben a tendencia da curva era máis pronunciada hai uns anos ca hoxe, cun axuste de R² que vai mellorando en xeral pero non este ano, que co aumento de días sáese da tendencia e fai que se rebaixe o R²de 0,46 do 2021 a 0,41 no 2022.

    Poño a continuación unha gráfica rara, que encaixa na tendencia pero con anomalías. Tendo en conta que tanto en 2001 como en 2002 unha certa porcentaxe de días de inverno non houbo medicións válidas, tanto a gráfica que representa o número de días con temperaturas menores de 3 ºC como a de 6 ºC deberan ter máis inclinación da que aparece. Mais o curioso é que nos anos 2015-2019 case tódolos días que a temperatura baixou de 6 ºC tamén o fixo baixando de 3 ºC, a diferencia do resto da serie, onde os números pultiplícanse no caso de temperaturas menores de 6 ºC.

    Unha gráfica nova para este ano: a que especifica as medias das temperaturas media, máxima e mínima diarias, do día 1 ó 365 (366 en anos bisiestos). A pesar dos dentes de serra que presenten, sinal de que aínda é aconsellable esperar abondos anos para unha regularidade adecuada, pódese intuír que as diferenzas de temperatura intradía son maiores a finais do verán e d inverno, e as temperaturas máis regulares na primavera, e menos no final de outono e no inverno.

 

Conxunto sobre o clima

Unha das 28 páxinas de portada

    Hai algún tempo, a ESA produciu o 'climate kit', un pdf cun certo nivel de interacción para procurar máis información en cada parte. Unha vez repasado, coido que é cousa de darlle difusión pola cantidade de información  (sobre todo, con soporte gráfico) que é capaz de subministrar.

    Se tes interese, boa lectura!

    Unha nota: está en inglés, pero os datos básicos son comprensibles cun nivel baixo.

A ciencia segue a subir o nivel de alarma climática

    Hoxe por hoxe, o desafío / cambio climático mantense entre os principais a solventar nos próximos anos. Evidentemente, non é o único, aí está a guerra para que non o esquezamos, ou os avisos de falta de litio para as baterías, por non citar máis que dous feitos alarmantes cara ó futuro, e que se sumarían nunha rede de problemas máis difícil de sulucionar en conxunto que por separado, e que afecta ó noso medio vital.

    Volvendo ó clima, o pasado 28 de febreiro foi liberado un novo informe sobre o cambio climático. Recollo abaixo un resume traducido do mesmo, realizado a partir do feito pola ESA no interior do artigo https://www.esa.int/Applications/Observing_the_Earth/Space_for_our_climate/Satellites_support_latest_IPCC_climate_report: 

'O informe usa evidencia de máis de 34000 fontes científicas e amosa como tormentas extremas, secas, inundacións, vagas de calor e incendios están causando disrución na produción de alimentos, interferindo con pesca e acuicultura, causando dano ás cidades, infrastrutura e caúde humana.

Chaves rápidas:

* O cambio climático xa ten causado “danos substanciais e incrementado perdas irreversibles, en ecosistemas terrestres, de augas doces e costeiras e marinos abertos”.

* Os crecentes eventos extremos de temperie e clima “teñen exposto a millóns de persoas a unha inseguridade alimentaria aguda e reducido a seguridade da auga”, podéndose ver os impactos máis significativos en partes de África, Asia, América Central e do Sur e o Ártico.

* Do 50 ó 75% da poboación mundial pode estar exposta a periódos de “condicións climáticas perigosas para a vida” debido á extrema calor e humidade para 2100.

* O cambio climático “incrementará a presión sobre a comida e a súa produción e acceso, especialmente en rexións vulnerables, minando a seguridade alimentaria e a nutrición”.

O informe fai un chamamento para unha acción ambiciosa e acelerada para adaptarnos ó cambio climático e facer recortes rápidos e profunedos nas emisións de gases de efecto invernadoiro.

Arredondando? Non, deturpando.

    Atópome hoxe no meu agregador RSS a referencia https://xkcd.com/2585, que deixo abaixo aproveitando a súa licenza CC. Apúntoa aquí porque dá a importancia do tratamento de datos e a exactitude nun mundo no que os datos son collidos de calquera lugar en calquera xeito e tratados daquela maneira.

    'Podo levar a miña bicicleta a 72 km/h, di o ciclista. E axusta: se arredondas. Resulta que a velocidade á que pode ir  é de 27 km/h, pero polo arredondamento e conversión de unidades convinte, esa cifra pode chegar á outra, que é o triplo, ou a calquera outra que se queira.

 This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial 2.5 License.

    Collendo as '17 Mph', cun conversor na rede (por exemplo: https://convertlive.com/es/u/convertir/nudos/a/millas-por-hora )daranos que é equivalente a 7,59968 m/s, ou sexa, con arredondamento, seguindo as normas que se usan, 8 m/s. O mesmo conversor nos dirá que 8 m/s son 15,5508 nós, ou sexa, de novo, limando decimais, 16 nós. Non vou seguir toda a ringleira de conversión. Chega con ver agora que se convertimos eses 16 nós de novo a millas por hora, o resultado é xa 17,8955 Mph, ou sexa, que 'podemos dicir' 18 Mph, e ganamos xa unha milla por cada hora. Sen violar as normas de arredondamento de datos. Pero, está ben? Evidentemente, non.

    Nun caso como o anterior, é doado ver e decarse da 'trampa', do 'truco de maxia' que se usa. Con datos reais misturados diversos, nos xornais, na televisión ou en outro medio, as cousas poden variar abondo e pasar desapercibidos deturpamentos importantes. Os exemplos podes atopalos hoxe no xornal (o que sexa que mires, e non sei en que día estás a miralo) a pouco que te fixes. E tampouco fai falta que sexan datos numéricos.

    Cando tentes informarte, está alerta.

Estamos preparados

    Son as verbas finais da alocución de Luca Parmitano presentando o manifesto dos astronautas europeos na ESA. Coido que é unha chamada que non vai exactamente na liña de como penso, mais non deixa de ser unha arenga en favor da ciencia amosando as súas oportunidades e o que impide o avance da humanidade, aquí cinguido a unha parte pequena, Europa.

A XIII Olimpíada galega de xeoloxía, en Ribadeo

    O próximo mércores terá lugar en Ribadeo a fase galega presencial da XIII Olimpíada de Xeoloxía, que contribúe a desenvolver o IES de Ribadeo Dionisio Gamallo. Pola mañá, as Catedrais será o lugar de prácticas, e pola tarde, o IES. Deixo en baixo información recollida de https://aepectgalicia.wordpress.com/2021/11/14/xiii-olimpiada-de-xeoloxia-fase-galega/.

A XIII Olimpíada de Xeoloxía é una actividade convocada pola AEPECT (Asociación Española para la Enseñanza da Ciencias de la Tierra), a Sociedade Española de Xeoloxía e o Colexio Oficial de Xeólogos.

Nesta edición da Fase Galega contamos coa colaboración da Consellería de Educación, ademais das Facultades de Bioloxía de Santiago, de Ciencias da Coruña, E.M.E de Minas de Vigo, a Facultade de Ciencias de Ourense, ademais da Cidade da cultura en Santiago e o Concello de Ribadeo. As probas realizaranse simultaneamente nas cinco sedes: A Coruña, Santiago, Vigo, Ourense e Ribadeo.

BASES:

1. PARTICIPANTES:

Nesta actividade pode participar alumnado de 4º de ESO e Bacharelato.

2. INSCRICIÓN:

Os centros interesados en participar solicitarano, cumprimentando e enviando as fichas de inscrición de alumnado e profesorado que se xunta a: aepectgalicia@gmail.com entre o 15 de novembro de 2021 o 15 de xaneiro de 2022. O número máximo de participantes por centro,será de 8 alumnos/as (2 grupos).

As probas terán lugar o mércores 16 de febreiro de 2022 entre as 11 e as 18 h

3. DESENVOLVEMENTO DAS PROBAS:

-Proba teórica de 40 preguntas tipo test.

-Proba práctica, por equipos.

4. PREMIOS:

Cada sede concederá diploma acreditativo e algún material relacionado co estudo da xeoloxía a:

• Campión/oa

• 2ª e 3ª persoa clasificadas e accesit 4ºESO

• Mellor equipo

As persoas que acaden a máxima cualificación en cada sede pasarán á Fase Española, que se levará a cabo odía 26 de marzo en Almería, de xeito presencial. A organización garante a asistencia a esta, do grupo de gañadores/as de Galicia, cos gastos pagados e contando cunha persoa acompañante. Se se superan os 50 participantes por sede, irá tamén a 2ª persoa clasificada por esa sede e se se superan os 100 iría a 3ª.

É de destacar, ademais, que o alumnado que curse 2º de Bacharelato poderá optar as bolsas que as universidades galegas conceden para as persoas premiadas nas olimpíadas científicas.

Para máis información dirixirse a: aepectgalicia@gmail.com

--

Continuación.

Meteoroloxía en Ribadeo no 2021: presión

    A presión é unha magnitude que non se esquece nas informacións meteorolóxicas pola súa importancia na formación da temperie. Non é algo que nós sintamos variar con grande sensibilidade, como pasa cando observamos a chuvia ou notamos pequenas variacións de temperatura, pero si somos capaces de avaliar diferenzas ó ascender ou descender unha montaña ó ir nun coche, pois 'estálannos os oídos'. Que non sexamos moi sensible a ela non significa moit, pois as súas variacións fan posibles os ventos ou a condensación de nubes para formar néboa, sendo un indicador funamental na meteoroloxía, razón pola que non é esquecida na difusión de datos meteorolóxicos.

    Como a presión da atmosfera varía coa altura, para poder facer comparacións de presión dun xeito homoxéneo emprégase a chamada presión reducida, que sería a equivlente a nivel do mar da presión que se esté a medir.

    Os datos obtidos pola Estación Meteorolóxica Automática de Pedro Murias ata entrado 2006 teñen grandes lagoas na medida da presión, o que fai convinte a representación gráfica de periodos menores, coa serie incompleta.

Gráfica 6a1.

A presión varía dun día a outro, e a representación gráfica da presión media dun día amosa un punteado curioso. En principio, a gráfica foi feita con tódolos datos diarios de presión da EMAPM, debuxando unha liña de tendencia que indica claramente a tendencia a aumentar, aínda que se nota a falta de datos de duración aproximada 3 anos, e aínda algunha pequena falta posterior.

Gráfica 6a2.

Suprimindo o amplo periodo de falta de datos, a gráfica segue tendo un aspecto semellante na súa tendencecia. 

 

Gráfica 6a3.

Collendo períodos anuais enteiros, a tendencia suavízase algo pola propia variación estacional da presión:

 Esa variación estacional maniféstase mellor se se usa unha escala temporal que teña comunidade o ano, 365 días. Na gráfica inferior, coa única variación das unidades de escala temporal, aprezamos que os máiximos de presión veñen a producirse cara ó cambio de ano e primeira época do novo ano.

Gráfica 6b1.

Nas gráficas anteriores, a pesar de ser clara a tendencia, atopamos moita ispersión de datos, o que fai que o parámetro que nos dá a 'bondade' da liá de tendencia, R², teña un valor pequeno, indicando a pouca fiabilidade desa indicación. De aí o uso das dúas gráficas seguintes, que indican, por períodos de un ano ou acumulando dende o primeiro ano en diante, o valor medio da presión. En ambas, de xeito consecuente co xa dito, nótase un incremento da presión ó longo do tempo, sempre tendo en conta o pequeno aumento do que estamos a falar: en algo máis de 5000 días, 15 anos, o aumento observado non chega nin a 1 hPa, unha milésima da presión media. Mais iso non significa que o aumento, xunto cos outros datos meteorolóxicos observados, en aprticular, temperaturas e chuvias, non sexa preocupante.

Gráfica 6b2.

 

 

Comparando a temperie de Ribadeo e de Castropol

    As estacións meteorolóxicas de Ribadeo e de Castropol non están tan lonxe: entre a E.M. de Pedro Murias en Vilaframil e a situada preto do cemiterio de Castropol hai, en liña recta, 4,5 km. E a distancia dende a estación castropolense ó núcleo urbano de Ribadeo é menor: dende a estación ó pazo de Ibáñez hai, no caso da de Pedro Murias, 3,5 km, mentres que no caso da de Casstropol hai só 1,5 km, ría de Ribadeo por medio. É evidente que, de cara á información xenérica do termo municipal de Ribadeo, Pedro Murias está moito máis centrado que a E.M. de Castropol, pero non é así para a vila. Como os datos que levo recabando dende hai tempo están tomados da E.M. de Pedro Murias, e a vila está case na liña que une as dúas estacións, hai tempo que me veño preguntando se hai moita diferenza entre ambas e como inflúe iso sobre o axustar os datos dunha ou outra para a vila de Ribadeo. A dicir que ata os anos noventa, a estación que tiña de referenza estaba situada nas Figueiras, sendo a castropolense máis moderna, que eu saiba (houbo hai anos unha toma de medidas meteorolóxicas en Castropol, que entendo independente da actual), e vindo substituír a aquela. A comparación ven a cubrir un oco informativo doble. Por unha beira, de ser os datos de ambas estacións moi semellantes, indicaría que en ambos casos tamén serían semellantes ós que se poidan recoller na vila, e por outra banda, dita semellanza tamén implicaría que non importa tanto coller os datos dunha ou outra das estacións para a capital do noso concello.

    Collo unha serie de gráficas, só de chuvia e temperatura referidas a o ano pasado polo momento, para visualizar as comparacións de magnitudes. A ter en conta que, por comodidade, substitúo o nome das estacións meteorolóxicas polo do concello no que se atopan.

    Gráfica 1.-Representación por puntos de coordenadas da chuvia caída en Ribadeo e Castropol.

    Obsérvase que a recta de axuste ten un coeficiente de regresión R² próximo a 1, indicando así que ambas magnitudes, a caída de chuvia en Ribadeo e a caída de chuvia en Castropol, día a día, están moi relacionadas. Por outra banda, o coeficiente da recta de axuste é lixeiramente superior a 1, indicando que recolle algo máis chuvia a estación de Castropol que a de Pedro Murias.

    Gráfica 2.-Representación da diferencia de acumulación de chuvia en Ribadeo e Castropol (chuvia en Ribadeo menos chuvia en Castropol, L/m²).

    Na gráfica 1 poden verse algúns puntos cunha desviación grande da liña de axuste. Corresponden a días nos que choveu moito máis nun lugar que noutro, e vense reflectidos nesta nova gráfica por picos cara arriba (cando choveu máis en Ribadeo) e cara abaixo (cando choveu máis en Castropol). Vemos, ó longo do ano (o 1 da escala horizontal corresponde ó 1 de xaneiro de 2021) que só en setembro-outubro choveu algo máis en Ribadeo (e finais de xaneiro/comezo de febreiro), mentres en novembro-decembro distinguiuse claramente Castropol, marcando con elo a tendencia anual.

    Gráfica 3.-Representación da diferencia diaria de chuvia caída en Ribadeo e Castropol (chuvia en Ribadeo menos chuvia en Castropol, L/m²).

    Na gráfica, os picos nun ou outro sentido corresponden ós vistos na gráfica 2, e poñendo un pouco de atención, corrobórase que na práctica totalidade de casos, vai primeiro o pico correspondente a Ribadeo e logo o de Castropol, indicando claramente un desfase temporal entre a chuvia de ambas estacións, aínda a pesar da pequena distancia que as separa. Iso corresponde con que, na gráfica 2, os picos sexan en xeral, para arriba (primeiro prodúcese a chuvia en Ribadeo e logo compénsase coa caída en Castropol)

    O conxunto das tres gráficas anteriores indica que, cunha certa marxe de erro, centrada nun pequeno desfase temporal e unha tamén pequena variación na cantidade de chuvia, o indicado por ambas estacións é semellante, servindo ambas como indicadores para a chuvia na vila de Ribadeo, se ben, naturalmente, sempre sería mellor a recollida de datos nunha estación situada na vila mesma, como a que ten funcionado nun curto período no IES Porta da Auga e logo, nun período máis curto aínda, no IES de Ribadeo Dionisio Gamallo, en ambos casos a comezos deste século.

    Gráfica 4.-Representación das diferenzas diarias de temperaturas máximas (TM, representadas en azul) e mínimas (Tm, representadas en vermello) entre Ribadeo e Castropol (T_R-T_C).

    En canto ás temperaturas, na gráfia en baixo, obsérvase que as liñas vermellas, indicando diferenzas de temperaturas mínimas, están en franca maioría por riba do 0 (mínimas máis altas en Ribadeo que en Castropol), mentras as liñas azuis, indicando as diferenzas entre as temperaturas máximas, están asemade en franca maioría por baixo do 0 (máximas máis altas en Castropol que en Ribadeo).

    Gráfica 5.-Representación do número de días que se presenta unha determinada diferenza de temperaturas entre Ribadeo e Castropol (R-C, TM, Tm e T media).

    Nota: na gráfica, en baixo, os puntos sobre +3 e -3 indican o número de días cunha diferenza de 3 ºC ou máis, a favor dunha ou outra estación.

    Esta gráfica é en realidade as representacións correspondentes a tres magnitudes diferentes:

    5.1.Temperatura mínima (vermello). É a representación máis clara das tres, indicando unha concentración de diferenzas de T mínima arredor dos 0,6 ºC máis alta en Ribadeo. Case non hai días nos que a Tmin teña sido 1 ºC ou máis maior en Castropol ou 2 ºC ou máis maior en Ribadeo.

    5.2.Temperatura máxima (azul). O groso dos días houbo unha diferenza de temperaturas máximas entre 2,5 ºC máis alta en Castrropol e 0,5 ºC máis alta en Ribadeo, é dicir, un  intervalo de temperaturas semellante ó falado en 5.1, pero non hai un 'pico' tan claro como no caso anterior, indicando así a maior variabilidade nas diferenzas entre temperaturas máximas (a gran maioría, diurnas) que nas mínimas (a gran maioría, nocturnas)

    5.3. Temperatura media (amarelo). As diferenzas de temperaturas medias teñen unha banda máis ampla que as máximas, e moito máis que as mínimas, habendo unha diferenza de igual ou máis de 3 ºC a favor dun ou outro lugar ata 40 días no ano, máis do 10 % dos días. Esa amplitude fai necesario profundizar un pouco máis para entendela, como se fai na gráfica 6.

    Gráfica 6.-Representación do número de días que se presenta unha determinada diferenza de temperaturas entre Ribadeo e Castropol (R-C, TM, Tm e T media, indicando a media en cada caso)

    A gráfica é a mesma que no caso anterior, ó que se lle engadiu as liñas correspondentes ás diferenzas medias observadas. No caso de Tmin, a media corresponde á mesma diferenza que aparece como máximo da gráfica, 0,6 ºC máis altas en Ribadeo. No caso das máximas, corresponde ó medio da horquilla obvservada, 0,8 ºC máis alta en Castropol. É dicir, as máximas son máis altas en Castropol e as mínimas máis baixas, habendo polo tanto unha maior diferenza de temperaturas intra día nesa vila.

    Mais, se miramos a temperatura media, observamos que a media das diferenzas é 0. É dicir, a temperatura media anual de Ribadeo e castropol result ser a mesma, incidindo no dito para o caso da chuvia: o uso de datos dunha ou outra estación, a nivel do conxunto anual é irrelevante.

Meteoroloxía en Ribadeo no 2021: chuvia

     Seguindo coa meteoroloxía de 2021, despois das temperaturas, incluídas máximas e mínimas, e seguindo o mesmo esquema que o ano pasado, analizo de xeito somero os datos da chuvia caída na estación meteorolóxica Pedro Murias. 

    O pasado ano foi relativamente chuvioso, chegando a 1137 L/m² cando a media no que vai de século quedou en 986 L/m². Só 5 anos dos 19 considerados para a media (o primeiro a estación meteorolóxica non funcionou na súa totalidade) tiveron máis chuvia que 2021.

Táboa 4.1

    A táboa amosao dato correspondente ó resume anual como novidade, mais se se compara o resto coa táboa do ano pasado, as variacións nas medias son pequenas, como é lóxico por representar só pouco máis do 5 % do valor da auga caída no que vai de século.

Gráfica 4.2b

    En consecuencia co anterior, o gráfico de resume das medias de auga caída non se diferencia grande cousa do do ano pasado, teno o perfil de chuvia en Ribadeo unha zona de máis caída de auga no outono, e de menos no verán.

Gráfica 4.2a

    Fronte ó anterior, o ano pasado non variou moito o típico, se ben nótase algo que se ven acentuando dende anos atrás, a concentración de choiva en certos días e tempadas.

Gráfica 4.2c

    Resalto nesta gráfica os datos de 2021 e 2020 para amosar o diferente perfil, con 200 L/m² máis o ano pasado que hai dous anos,diferenza lograda basicamente nos meses de xaneiro-febreiro, moito máis chuviosos no 2021, e cun perfil moito menos suave que no 2020.

Gráfica 4.2d

    Como xa comentaba o ano pasado, a tendencia de chuvia parece ser a aumentar, aínda que de xeito polo momento tan tenue como pouco significativo estatísticamente [o coeficiente de x é pequeno, correspondente a un aumento de 3,47 (L/m²)/ano, e R². tamén e pequeno, correspondente a unha baixa representatividade do axuste da ecuación de tendencia]

Gráfica 4.3a

    A gráfica anterior e a seguinte corresponden de xeito moi aproximado, como xa comentei, á mesma distribución que anos anteriores, representando o máximo de chuvias no outono e no inverno, coa estación máis seca no verán.

Gráfica 4.3b

    En anos anteriores non fixera o desglose de chuvia de xeito semanal, que deixo abaixo e que pouco engade á distribución mensual, pois a información extra que podía haber tamén se ve emborrataxada por ser menos cantidade de datos por cada comuna, e polo tanto, maior posibilidade de variación estatística.

Gráfica 4.3c

    Unha curiosidade é a distribución da chuvia que cae ó longo dun día. De media, pódese ver na gráfica a continuación que non hai diferencia aprezable de chuvia caída a unhas ou outras horas: a curva é case recta.

Gráfica 4.4a

    O agrupamento da chuvia nuns poucos días, en contra dun réxime de chuvia máis uniforme como é tradicional, é algo que din se está a converter en tendencia, mais en Ribadeo, aínda que hai a percepción de episodios de fortes chuvias de xeito cada vez máis frecuente, as estatísticas polo momento non permiten asegurar dita tendencia. A iso veñen as seguintes gráficas:

Gráfica 4.4b

    A anterior indica que o número de días de choiva o ano pasado foi de 156, destacando só un ano por baixo neste século (2004) a pesar de ser un ano relativamente chuvioso. A media de días con chuvia no século é 11 días máis: 167 (case o 46 % dos días). Iso indicaría que a chuvia se concentra en menos días, mais a liña de tendencia indica máis ben unha leve suba do nḿero de días de chuvia ó ano. A gráfica a continuación, a concentración de días con máis de 25 L/m² de chuvia caída, tamén indica que houbo máis días con esa característica en 2021 que en anos anteriores, pero a liña de tendencia (ademais, cunha aproximación moi pobre, como indica o pequeno R²) volve a dicirnos que a tendencia é a que o número de ditos días se manteña ou diminúa. 

Gráfica 4.4c

A duración do día

    Agora que nos achegamos ós días máis curtos do ano, un amigo díxome algo así como que o día de Santa Lucía era o día máis curto do ano, pois así constaba no refrán 'Pola santa Lucía mengua a noite e medra o día'. Fíxenlle unha aclaración e expliqueille que non, que o motivo do refrán era outro, por máis que estivera relacionado. Con esta entrada pretendo facer esa mesma aclaración engadindo algún gráfico.

    Para evitar o contido máis farragoso, non poño as táboas que dan orixe ós gráficos, senón só estes.

    O caso é que todos nos podemos decatar que no hemisferio norte, poñamos, en Galicia, en Ribadeo, os días con máis horas de luz, os 'días máis longos', agrúpanse en torno á primavera e verán, e os que teñen menos horas de luz, en torno ó outono e inverno. Se indagamos un pouco máis, veremos que os que teñen máis horas de luz andan arredor do 21 de xuño, no solsticio de verán, época na que o ángulo que forma a liña Terra-Sol coa liña centro da Terra-Polo norte terrestre (é dicir, a 'parte de arriba do eixe terrestre') é menor. Iso implica que durante eses días non só o Sol ilumina un punto da parte norte terrestre durante máis parte da súa traxectoria de xiro diario (é dicir, durante máis tempo), senón que ademáis, o Sol chega a unha altura maior no ceo.

    Visto o anterior, o tema está claro: os días con maior duración da luz sobre un punto son os que está arredor do solsticio de verán, no hemisferio norte o 21 de xuño (ou 20, segundo como coincida o calendario e bisiestos), que é o máis duración da luminosidade. O día no que máis dura a noite é o do solsticio de inverno, que no hemisferio norte acae o 21 de decembro (algúns anos, o 22, polo mesmo motivo que pode variar o solsticio de verán). Naturalmente, no hemisferio sur, as datas intercámbianse.

    Mais o refrán sobre a Santa Lucía, festexada o 13 de decembro, non debe interpretarse como que medra o número de horas de sol no ceo, senón que indica que, a partir dese día (de xeito aproximado, o mesmo que ocorre coas datas dos solsticios) os anoiteceres vanse retrasando.

    Entón, como se entende que a partir de Santa Lucía se faga de noite cada vez máis tarde, pero que o día siga minguando? Pois porque os amenceres seguen a ser máis tardíos ata os arredores do 3 de xaneiro. Algo semellante pasa cos días máis longos. Iso ocorre porque 'as 12' do reloxo non indican 'as 12' hora solar, por ir a Terra na súa rotación a unha velocidade diferente en diferentes momentos do ano. Así, as 13:23, 13:27 e 13:34 marcaron o momento do día co sol máis alto no ceo nun mesmo lugar os días 13 de decembro (Sta. Lucía), 21 de decembro, solsticio de inverno, e 3 de xaneiro, o día no que amenceu máis tarde nese inverno 2019/20 nese lugar de Galicia. O desfase da hora legal coa hora solar en Galicia, de cousa de hora e media en inverno e dúas horas e media no verán, é o que explica que haxa unha petición de cambio de hora para facer un axuste entre ambas horas máis acaído.

    Primeiro, un vídeo:

     A 'distancia entre mans' anterior, a duración da luz diaria, ven representada nas seguintes gráficas, sempre considerando a orixe do día na parte inferior da gráfica e o fin na parte superior (na parte esquerda vese a escala en fracción de día transcorrida e na dereita a escala en horas), e, a medida que se despraza a gráfica cara á dereita, representando un día máis avanzado no ano: 

    Xa a ollo nu nótase a maior amplitude entre orto (azul) e ocaso (vermello) do Sol, o amencer e o anoitecer, nos días centrais do ano. Nembargantes, as liñas correspondentes á saída do Sol e a súa posta non son simétricas, senón que teñen un pequeno desprazamento, que corresponde cun retardo ou adianto do Sol, que se manifesta de xeito lóxico tamén no momento no que o Sol acada o punto máis alto no ceo, que varía ó longo do ano (todo elo debido á variación da velocidade de xiro terrestre arredor do Sol ó conservarse o momento angular variando a distancia ó Sol na súa órbita).

    O caso é que se observa que o momento de amencer máis cedo é uns días antes do momento no que anoitece máis tarde, estando o día de maior duración de luz entre ambos momentos. O inverso sucede no inverno, cando o día de Santa Lucía, o día no que a noite comeza antes 'polo reloxo', é anterior ó día no que o Sol sae máis tarde, quedano o solsticio de inverno, que sinala o día con menos duración de horas de luz, entre ambos:

    Os solsticios son sinalados nas gráficas coas liñas longas, mentres as máis curtas representan os amenceres -ou anoiteceres- máis temperás -ou máis tardíos-.

    Unha gráfica complementria aclarando o sentido no que transcorren o día e o ano:

     E outra máis indicando en vermello o tempo de luz, e o tempo de noite en azul ou gris, segundo que sexa antes do amencer ou despois do anoitecer, dentro das vintecatro horas da xornada.